AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ İKİNCİ BÖLÜM KABUL EDİLEBİLİRİK HAKKINDA KARAR BIZVURU No. 61016/16 Hakime ȘENGÜL și alții /Președintele Turciei Egidijus Kūris , judecătorul Adam Pauliine Koskelo, Jovan Ilievski și directorul adjunct al Departamentului de Afaceri Juridice din Republica, Dorothee von Arnimin, cu participarea Comitetelor din 8 noiembrie 2022 întrunit în cadrul unei investigații în cadrul Curții Europene a Drepturilor Omului (IIa Secție), Republica Turcia, pe baza unei anchete clasice privind moartea și dispariția a opt cetățeni turci (bașbașvülülülüller) reprezentați de Avukat Abdül Temmuz, și a șapte cetățeni turci (bașvüller) reprezentațiți de Abdül Temmuz, au dispărut în urma unei anchete, iar în urma acesteia au fost găsiți în urmă cu șapte persoane (bașvülülülüller) - Șülülülülüller, iar în urma unei anchete, 26 persoane au fost identificate în urma unei anchete, iar 26 persoane au fost identificate în urma unei anchete efectuate în cadrul unei anchete efectuate în cadrul Muzeului E.
Medicii judiciare au ajuns la concluzia că Abdülmecit Șengül a murit din cauza leziunilor la ficat stâng și la burtă cauzate de împușcăturile de armă. De asemenea, au fost ascultate declarațiile multor martori și suspecți, de către procurorul Republicii. S-a stabilit că cerătorii au fost răpiți și uciși din cauza litigiului de familie. Cu toate acestea, ancheta penală nu a permis identificarea infractorului. Din cauza imposibilității de a identifica și a stabili permanent persoanele responsabile pentru moartea lui Abdülmecit Șengül, procurorul Republicii a emis o ordine de percheziție din data de 22 martie 2001 și a trimis o plângere către directorul Comisiei pentru suspendarea procedurii de investigare.
Prin cererea de anulare a hotărârii de ret ret ret ret, depusă de reclamanți de către instanțele departamentale de primă instanță și de Curtea de Apel, au decis că Legea nr. 5233 se referă la despăgubirile pentru daune rezultate din acte de terorism sau măsuri antiteroriste și că, în cazul concret, infracțiunile de drept general nu intră în domeniul de aplicare al acestui drept.Apelanții au respins, pe de o parte, cererile de despăgubiri din partea instanțelor departamentale, pe de altă parte, cererile de despăgubiri din partea instanțelor departamentale și a Comisiei, pe de altă parte, au susținut că nu au fost respectate cerințele unui proces echitabil datorită perioadei de executare a procesului, care nu a fost în concordanță cu cerințele de executare a procesului, au susținut doar că nu au fost respectate condițiile de executare a procesului, iar în primul rând, au susținut că nu au fost respectate condițiile de executare a procesului, iar în al doilea rând, că nu au fost respectate condițiile de executare a procesului, iar în al treilea caz, că nu au fost respectate condițiile de executare a procesului, au susținut că nu au fost respectate condițiile de executare a procesului, iar în al treilea caz, că nu au fost aplicate condițiile de executare a procesului.
În plus, în ceea ce privește plângerea reclamanților privind eficacitatea anchetei privind incidentul, prevăzută în art. 2 din Convenție, Curtea a precizat că, în conformitate cu Convenția nr. 35.05, nr. 35.05, nr. 35.06, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.07, nr. 29.08, nr. 29.08, nr. 29.08, nr. 29.08, nr. 29.08, nr. 29.08, nr. 29.08, nr. 29.08, nr. 29.08, nr. 29.08, nr. 29.08, nr. 29.08, nr. 29.08, nr. 29.08, nr. 29.08, nr. 29.08, nr. 29.08, nr. 29.08, nr. 29.08, nr. 29.08, nr. 29.08, nr. 29.08, nr. 29.08, nr. 29.08, nr. 29.08, nr. 29.09, nr. 29.0
În acest caz, termenul de șase luni menționat la art. 35 alineatul (1) din Convenție prevede că, în general, termenul de șase luni începe de la data în care a fost depusă contestația. Cu toate acestea, în instanțele de judecată pot fi aplicate specificații speciale în cazul în care un reclamant folosește o cale de atac aparent disponibilă sau o cale de atac aparentă, dar apoi realizează existența condițiilor care au făcut ca această cale să fie depusă. În acest caz, trebuie să se observe că, pentru prima dată, reclamantul trebuie să cunoască istoria situației sale sau faptele reale (declaratia Tașșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșșș
Cu toate acestea, numai la data de 12 decembrie 2005, adică peste opt luni de la publicarea mandatului de percheziție, reprezentanții reclamantelor au cerut în scris o copie a dosarelor din partea procurorului Republicii Kozluk (la §9), iar procurorul Republicii Kozluk, printre altele, nu a putut să emită nicio copie a mandatului în care reclamanții erau reprezentați de avocații lor, nici o copie a mandatului, iar executarea mandatului nu a putut să demonstreze nicio importanță sau nicio măsură semnificativă în ceea ce privește progresul anchetei (§§ 282, §§ 517 și 283 din Decretul 2014/Khan) și nu a putut să demonstreze nicio importanță a mandatului.
În contextul cauzei, Curtea a concluzionat că reclamanții, reprezentați de un avocat și care susțin că ancheta penală a fost întreruptă în cazul în cauză, trebuie să se adreseze Curții în termen de șase luni de la data la care procurorul Republicii a emis ordinul de percheziție permanentă (compare cu hotărârea Tașçɪ și Duman, anulată mai sus, §§ 18-21). În acest context, părțile interesate trebuie să observe orice motiv sau orice condiție specială pentru întreruperea termenului de șase luni sau pentru întreruperea oricărui termen special pentru a justifica cererile lor după ce ordinul de percheziție a fost emis în instanță. În consecință, nu există nicio dovadă clară a faptului că, în cazul în care o parte a plângerii a fost întreruptă după această perioadă, sau orice plângere care nu este de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură să fie de natură
Dorothee von Arnim Egidijus Kūris Yazı İșleri Müdir Yardımcısı Bașkan EK Candidaturilor Listesi Bașvuru No. 61016/16 No. Adı SOYADI Doğum Yılı Uyruğu İkamet Yeri 1. Hakime ȘENGÜL 1958 Türk Siirt 2. Amine NAYMAN 1987 Türk Siirt 3. Abdurrahman ȘENGÜL 1978 Türk Siirt 4. Aycan ȘENGÜL 1977 Türk Siirt 5. Emel ȘENGÜL 1990 Siirt 6. Merve Türk ȘENGÜL 1995 Türk Siirt 7. Ümit ȘENGÜL 1993 Türk Siirt 8. Yusuf ȘENGÜL 1974 Türk Siirt
Bașvuru No. 61016/16
Hakime ȘENGÜL ve diğerleri /Türkiye
Bașkan
Egidijus Kūris
,
Hâkimler
Pauliine Koskelo,
Jovan Ilievski
ve
Bölüm Yazı İșleri Müdür Yardımcısı
Dorothee von Arnim’in katılımıyla 8 Kasım 2022 tarihinde Komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan davanın temelinde bulunan ve Batman Barosuna bağlı Avukat F. Bayındır tarafından temsil edilen sekiz Türk vatandașının (“bașvuranlar”) -bașvuranların listesi ve ilgili bilgiler, ekte bulunan tabloda yer almaktadır- 26 Eylül 2016 tarihinde, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlișkin Sözleșme’nin (“Sözleșme”) 34. maddesi uyarınca yapmıș olduğu 61016/16 no.lu bașvuruyu,
Bașvurunun, Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Dairesi Bașkanı Hacı Ali Açıkgül tarafından temsil edilen Türk Hükümetine (“Hükümet”) bildirilmesine ilișkin kararı,
Tarafların görüșlerini dikkate alarak,
Gerçekleștirilen müzakerelerin ardından așağıdaki kararı vermiștir:
Bașvuru, bașvuranların akrabası olan birinci bașvuranın eși ve diğer yedi bașvuranın babası Abdülmecit Șengül’ün kimliği belirsiz bir kiși tarafından öldürülmesiyle ilgilidir.
Abdülmecit Șengül, 8 Temmuz 1997 tarihinde Siirt’in Kurtalan ilçesinde kaybolmuștur.
Adam kaçırma nedeniyle ceza sorușturması açılmıștır.
Abdülmecit Șengül, 13 Temmuz 1997 tarihinde, ölü bulunmuștur. Kozluk Cumhuriyet savcısı, kendi gözetimi altında, cesedin üzerinde dıș muayene ve klasik otopsi yaptırmıștır.
Adli tabip, Abdülmecit Șengül’ün silahla vurulması nedeniyle sol akciğer ve midede meydana gelen lezyonlar sonucu hayatını kaybettiği sonucuna varmıștır.
Birçok tanık ve șüphelinin ifadesi, Cumhuriyet savcısı tarafından dinlenmiștir. Bașvuranların yakınının ailevi kan davası nedeniyle kaçırıldığı ve öldürüldüğü tespit edilmiștir.
Bununla birlikte, ceza sorușturması, cinayetin faillerinin tespit edilmesine imkân vermemiștir.
Sorușturmacıların Abdülmecit Șengül’ün ölümünden sorumlu olan kișileri tespit etmelerinin imkânsızlığını dikkate alarak, Cumhuriyet savcısı, 22 Mart 2001 tarihinde daimi arama emri çıkarmıș ve bu emri, zaman așımı süresini göz önünde bulundurması amacıyla Emniyet Müdürlüğüne göndermiștir.
Bașvuranların temsilcisi, 12 Aralık 2005 tarihinde, Kozluk Cumhuriyet savcılığından, ceza sorușturması dosyasında bulunan ve kendisine bildirilen belgelerin bir nüshasını yazılı olarak talep etmiștir.
Bașvuranlar, avukatları aracılığıyla, 5 Ocak 2006 tarihinde, 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karșılanması Hakkında Kanun’a dayanarak, Batman Valiliğine bağlı Zarar Tespit ve Tazminat Komisyonuna (“Komisyon”) bașvurarak, yakınlarının ölümü nedeniyle maruz kaldıklarını belirttikleri zarara ilișkin tazminat talebinde bulunmușlardır.
Komisyon, tazminat talebini kanunun uygulama alanına girmediği kanaatine vararak reddetmiștir.
Bașvuranlar tarafından ret kararının iptal edilmesi talebiyle bașvurulan ilk derece idare mahkemeleri ile temyiz mahkemesi, 5233 sayılı Kanun’un, terör eylemlerinden veya terörle mücadele tedbirlerinden doğan zararların karșılanması ile ilgili olduğunu ve somut olayda söz konusu olduğu gibi, genel hukuka tabi olan cinayetlerin bu kanunun uygulama alanına girmediğine hükmetmișlerdir.
Bașvuranlar, akabinde, bir yandan idare mahkemeleri tarafından tazminat taleplerinin reddedilmesi, diğer yandan Komisyon ve idare mahkemeleri önünde yürütülen yargılamanın makul olmadığı kanaatine vardıkları süre nedeniyle adil yargılanma gerekliliklerinin göz ardı edildiğini ileri sürerek, Anayasa Mahkemesine bireysel bașvuruda bulunmușlardır.
Anayasa Mahkemesi, 31 Mart 2016 tarihinde, bașvuranların bașvurularının yargılamanın süresine ilișkin kısmıyla ilgili olarak, bașvuranların lehinde bir karar vermiștir. Buna karșın, Anayasa Mahkemesi, idare mahkemelerinin, haklı olarak, 5233 sayılı Kanun’un hükümlerini uyguladıkları ve esasen yargılamanın adil olmadığına dair delil sunmaksızın yalnızca yargılamanın sonucundan șikâyet eden ilgililerin șikâyetlerinin açıkça dayanaktan yoksun olduğu kanısına varmıștır.
Bașvuranlar, davanın koșullarının Sözleșme’nin 2, 6 ve 13. maddelerinin ihlaline neden olduğunu ileri sürmektedirler. Bașvuranlar, ilk olarak, ulusal makamların yakınlarının ölüm koșullarına ilișkin etkin bir sorușturma yürütmediklerini ve ikinci olarak, Anayasa Mahkemesi tarafından kabul edilen kararın hakkaniyete uygun olmadığını ve dolayısıyla etkisiz olduğunu iddia etmektedirler.
Mahkeme, Hükümetin birçok kabul edilemezlik itirazı ileri sürdüğünü gözlemlemektedir. Hükümet, özellikle altı aylık süreye riayet edilmediğini ve her halükârda, bașvurunun açıkça dayanaktan yoksun olduğunu, zira Anayasa Mahkemesi tarafından yargılamanın adilliğine ilișkin yapılan incelemenin etkinliğine yönelik herhangi bir eleștirinin bulunmadığını ileri sürmektedir.
Bașvuranların Sözleșme’nin 2. maddesi açısından incelenen, somut olayda yürütülen sorușturmanın etkinliğine ilișkin șikâyeti ile ilgili olarak, Mahkeme, Sözleșme’nin 35. maddesinin 1. fıkrasında öngörülen altı aylık sürenin amacının hukuki güvenliği sağlamak ve Sözleșme bağlamındaki sorunları ileri süren davaların makul bir süre içinde incelenmesini sağlamak olduğunu hatırlatmaktadır (
Sabri Güneș/Türkiye
[BD], no. 27396/06, § 39, 29
Haziran 2012). Ayrıca, bu kural aynı zamanda, yetkili makamların ve ilgili kișilerin, uzun bir sürenin geçmesinin neden olacağı belirsizlikten korunmalarını amaçlamaktadır (
Bayram ve Yıldırım/Türkiye
(k.k.), no. 38587/97, AİHM
Bulut ve Yavuz/Türkiye
(k.k.), no. 73065/01, 28 Mayıs 2002, ve
Tașçɪ ve Duman/Türkiye
(k.k.), no. 40787/10, § 15, 9 Ekim 2012).
Mahkeme ayrıca,
yașama zarar verilmesine ilișkin davalarda, hukuk yolunun bulunmaması ya da mevcut hukuk yollarının etkili olmaması halinde, Sözleșme’nin 35. maddesinin 1. fıkrasında belirtilen altı aylık sürenin, genellikle ihtilaf konusu eylemlerin tarihinden itibaren bașladığını kaydetmektedir. Bununla birlikte, bir bașvuranın, görünüște mevcut olan bir hukuk yolunu kullanması veya ileri sürmesi ve ancak ardından bu yolu etkisiz kılan koșulların var olduğunun farkına varması halinde, istisnai durumlarda özel hususlar uygulanabilmektedir. Bu durumda, bașvuranın ilk kez bu durumu öğrendiği ya da öğrenmesi gereken tarihin, altı aylık sürenin bașlangıç noktası olarak alınması gerekmektedir (yukarıda anılan
Tașçɪ ve Duman
kararı, § 16).
Mahkeme, bașvuranların çok uzun bir süre bekledikleri ya da herhangi bir sorușturmanın açılmadığını veya yürütülen sorușturmanın durduğunu veya etkili olmadığını ya da son olarak değerlendirilen dönemde, her halükârda, gelecekte etkili bir sorușturmanın yürütüleceğine dair en ufak bir gerçekçi ihtimalin bulunmadığını fark ettikleri ya da fark etmeleri gereken zamandan sonra Mahkemeye bașvurmak için görünürde bir neden olmaksızın bekledikleri durumlarda, bașvuruları gecikme nedeniyle reddettiğini hatırlatmaktadır
(bk.
bu davaya uygulanabildiği ölçüde
(
mutatis mutandis)
,
Gutiérrez Dorado ve Dorado Ortiz/İspanya
(k.k.), no.
30141/09, § 37, 27 Mart 2012, ve bu kararda yapılan atıflar, ve
Yetișen ve diğerleri/Türkiye
(k.k.), no. 21099/06, § 84, 10 Temmuz 2012).
Mahkeme, sorușturma birimlerinin Abdülmecit Șengül’ün ölümünden sorumlu olan kișileri tespit etmelerinin imkânsızlığını dikkate alarak, Cumhuriyet savcısının, 22 Mart 2001 tarihinde, daimi arama emri çıkardığını ve bu emri, zaman așımı süresini göz önünde bulundurması amacıyla Emniyet Müdürlüğüne gönderdiğini kaydetmektedir (yukarıda 8. paragraf). Ancak, yalnızca 12 Aralık 2005 tarihinde, yani arama emrinin yayınlanmasından dört yıl, sekiz aydan fazla bir süre sonra, bașvuranların temsilcisi, Kozluk Cumhuriyet savcılığından dosyadaki belgelerin bir nüshasını yazılı olarak talep etmiștir (yukarıda 9. paragraf). Mahkemeye göre, diğer hususların yanı sıra, bașvuranların bir avukat tarafından temsil edildiği dikkate alındığında, bu sürenin önemsiz olduğu değerlendirilemez.
Ayrıca Mahkeme, arama emrinin çıkarılmasının
ardından, yetkili adli makamlara yol gösterebilecek ve ceza sorușturmasını ilerletebilecek herhangi bir ilgili delil unsuru veya herhangi önemli bir bilginin ortaya çıkmadığını gözlemlemektedir. Ayrıca, 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karșılanması Hakkında Kanun’a
dayanan tazminat davasının Komisyon önünde açılmasının, ceza sorușturmasının seyrinde herhangi bir etkisi olmamıștır (bk.
bu davaya uygulanabildiği ölçüde
(mutatis mutandis)
,
Erkan/Türkiye
(k.k.), no. 41792/10, §§ 64-67, 28 Ocak 2014).
Mahkeme, davanın koșullarında, bir avukat tarafından temsil edilen ve somut olayda yürütülen ceza sorușturmasının etkin olmadığını ileri süren bașvuranların, Cumhuriyet savcılığının daimi arama emri çıkardığı tarihten itibaren altı aylık süre içinde Mahkemeye bașvurmaları gerektiği sonucuna varmaktadır (yukarıda anılan
Tașçɪ ve Duman
kararı ile karșılaștırınız, §§ 18-21).
Bu bağlamda, ilgililerin, arama emrinin çıkarılmasından sonra Mahkemeye süresinden sonra bașvurmalarını haklı göstermek için herhangi bir gerekçe veya altı aylık süreyi kesintiye uğratacak herhangi bir özel koșulu ileri sürmediklerini gözlemlemek gerekmektedir.
Sonuç olarak, bașvurunun bu kısmı vaktinden sonra yapılmıș olup, Sözleșme’nin 35. maddesinin 1 ve 4. fıkraları uyarınca reddedilmelidir.
Mahkeme, Sözleșme’nin 6 ve 13. maddeleri açısından incelenen, Anayasa Mahkemesi önünde görülen yargılamanın etkinliği ve adilliği hususuna ilișkin olarak, ceza sorușturmasının hiçbir zaman Abdülmecit Șengül’ün ölümü ile terör eylemi arasında herhangi bir bağın kurulmasına imkân vermediğini gözlemlemektedir. Ayrıca, bașvuranlar, 2006 yılında Tazminat Komisyonuna bașvurmadan önce bu tür bir bağın var olduğunu hiçbir zaman iddia etmemișlerdir. Dolayısıyla Mahkeme, Anayasa Mahkemesinin yaptığı değerlendirmede keyfi veya açıkça makul olmayan herhangi bir unsur tespit etmemektedir. Sonuç olarak, bașvuranların șikâyetleri, açıkça dayanaktan yoksundur ve Sözleșme’nin 35. maddesinin 3. fıkrasının a) bendi ve 4. fıkrası uyarınca reddedilmelidir.
Bu gerekçelerle, Mahkeme, oy birliğiyle,
Bașvurunun kabul edilemez olduğuna
karar vermiștir.
İșbu karar, Fransızca dilinde tanzim edilmiș olup, 1 Aralık 2022 tarihinde yazılı olarak bildirilmiștir.
Dorothee von Arnim
Egidijus Kūris
Yazı İșleri Müdür Yardımcısı
Bașkan
EK
Bașvuranların Listesi
Bașvuru No. 61016/16
No.
Adı SOYADI
Doğum Yılı
Uyruğu
İkamet Yeri
1.
Hakime ȘENGÜL
1958
Türk
Siirt
2.
Amine NAYMAN
1987
Türk
Siirt
3.
Abdurrahman ȘENGÜL
1978
Türk
Siirt
4.
Aycan ȘENGÜL
1977
Türk
Siirt
5.
Emel ȘENGÜL
1990
Türk
Siirt
6.
Merve ȘENGÜL
1995
Türk
Siirt
7.
Ümit ȘENGÜL
1993
Türk
Siirt
8.
Yusuf ȘENGÜL
1974
Türk
Siirt