AVRUPA İNSAN apoi HAKLARI MAHKEMESİ İKİNCİ BÖLÜM KAYITTAN DÜȘÜRÜLME VE KABUL EDİLEBİLİRİK HAKKINDA KARAR Bașvuru no. 38338/12 Canpolat YAKAR și alții/TÜRKİYE Președintele Jovan Ilievski Hâkimler Péter Paczolay, Davor Derenčinović și directorul adjunct al Departamentului de Afaceri Juridice Dorothee von Arnimin cu participarea Comitetului de cereri de crimă din 25 martie 2025 adunat în cadrul Tribunalului European pentru Drepturile Omului (kincici Bölüm), CABUL EDİLEBİLİRİK HAKKINDA KARARARAR Bașvuru no. 38338/12 Cazurile de crimă susținute ale Tribunalului European pentru Drepturile Omului (kinci Bölüm), Cazurile de crimă susținute ale Tribunalului pentru Republica Turcia, Cazurile de crimă susținute ale Tribunalului Erzin Barıșgul Yarıșu, Cazurile de crimă susținute ale Tribunalului S. İzbürkıncı Bulgar, Cazul Cazul Cazului Cazului Cazului Cazului Cazului Cazului Cazului Cazului Cazului Cazului Cazului Cazului Cazului Cazului Cazului Cazului Cazului Cazului Cazului Cazului Cazului Cazului Cazului Cazului Cazului Caz, Cazul Cazului Cazului Caz Cazului Caz Caz Cazului Caz Caz, Cazul Cazul Cazului Cazului Caz Cazului Caz Caz Caz, Cazul Cazul Cazului Cazului Caz Caz Caz Caz Cazului Caz Caz, Cazul Caz Caz Caz Caz Cazului Caz Caz Caz Caz Caz, Cazul Cazul Cazul Caz Caz Caz Cazului Caz, Cazul
Reclamanții au cerut, la 9 septembrie 2011, să fie extras cadavrele persoanelor pe care pretind că le sunt apropiate, să fie identificate și să fie îngropate în conformitate cu tradițiile lor religioase. Reclamanții au făcut referire la discursul prim-ministrului de atunci, R. Tayyip Erdoğan, din 14 august 2010, referitor la evenimentele din Dersim și la cina din 14 august 2010. Reclamanții au declarat că nu au fost în conformitate cu tradițiile lor religioase și că nu au fost în conformitate cu tradițiile lor religioase, iar cererile lor se bazează pe o hotărâre care nu a fost luată în conformitate cu tradițiile religioase și care a fost abandonată, iar cererile lor au fost puse în temeiul unei hotărâri care a stabilit că cadavrele persoanelor respective trebuie să fie îngropate în temeiul unei hotărâri privind data de 10 aprilie 1930 și că mormintele persoanelor respective trebuie să fie îngropate în temeiul acestor tradiții religioase; alte cereri au fost puse în temeiul unor hotărâri care au fost făcute de către reprezentanții Republicii Turcești, care au fost înființate în data de 24 aprilie 1931 și au fost înființate în temeiul unei hotărâri privind data de 10 aprilie 1931 și că morminurile persoanelor respective trebuie să fie înmormânte în temeiul unei hotărâri privind data de 11 aprilie 1931 (începerea de 1 aprilie 1930).
Procurorul Republicii a decis, pe 28 septembrie 2011, că nu există loc pentru o convulsie. Procurorul Republicii a ajuns la concluzia că, pe baza dispozițiilor Anayasa, pe baza Convenției nr. 7 din 1926 și a altor texte internaționale referitoare la genocid, pe de o parte, acuzațiile formulate în cazul respectiv nu au caracter de genocid sau de crimă împotriva umanității, ci trebuie evaluate în cadrul infracțiunii de omor deliberat; pe de altă parte, acuzațiile respective au fost formulate în conformitate cu art. 102 din Legea Penală din perioada în care au avut loc evenimentele și cu hotărârile din data în care au avut loc evenimentele; pe de altă parte, în conformitate cu art. 102 din Legea Penală din perioada în care au avut loc evenimentele și cu data de 104 decembrie 2011, Curtea Republicii a ajuns la concluzia că nu există nicio dovadă că o avertizare privind aplicarea unei hotărâri privind o reprimare a genocidului a fost confirmată în favoarea Anayasa.
Conform articolelor 227 și 228 din Legea 227, competența în privința exhumării și îngropării cadavrelor într-un alt loc este a judecătorului. (1) Hotărârea nr. 11410 din 1 iulie 1931, emisă de Consiliul Judecătorilor din Republica Moldova, are ca scop să solicite îngroparea în locuri diferite de cimitirul public stabilit de judecător, iar în cazul în care nu se stabilește încă o situație, se poate face o anchetă; (2) hotărârea nr. 25 din 24 aprilie 1930 și 1593 privind ancheta nr. 25 din 15 aprilie 1930 privind situația care nu a fost încă stabilită; (3) hotărârea nr. 5 din 15 aprilie 1931 privind ancheta nr. 400 privind ancheta nr. 1677 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta nr. 1670 privind ancheta
Conform articolului 102 din Codul Penal din 1 martie 1926, care a fost abrogat în 2004, termenul de prescripție pentru infracțiunile care merită închisoare pe viață și pedeapsa cu închisoarea pe viață agravată era de 20 de ani.Conform articolului 103 din același Cod, termenul de prescripție începe să funcționeze de la data comiterii infracțiunii.Acest articol 104 reglementa condițiile de încetare a termenului de prescripție și începerea procesului din nou.
Potrivit informațiilor prezentate în dosar de către reclamante și Guvern, după respingerea cererii, alte hotărâri au fost pronunțate de instanțele locale în cauzele privind cererile de deschidere a mormântului în mod similar, în special la 10 iunie 2014, la H.B., la un loc numit Saka Sure (satul Tunceli-Hozat din Karabakır districtul Karabakır), pentru a iniția o anchetă care să permită examinarea de către specialiști în medicină juridică și antropologi a substanțelor chimice găsite în timpul construcției unui monument și pentru a determina dacă ADN-ul decedatelor este îngropat în conformitate cu tradițiile religioase, printr-o cerere a unui reclamant care a cerut ca savantul de chimie Hozat să fie forțat să facă o descoperire.
Reclamanții susțin că, în urma faptului că instanțele locale au refuzat să decidă să se efectueze o cercetare asupra rămășițelor de cadavre găsite într-un mormânt comun în scopul stabilirii identităților părinților reclamantului, susțin că, în urma acestei situații, părinții lor au încălcat drepturile garantate de acest dispozitiv, în conformitate cu credințele religioase ale alevi-Kızılbaș. Reclamanții susțin că, după ce instanțele judiciare nu au efectuat nicio anchetă și nu au aplicat nicio cerere de judecată în mod corespunzător în condițiile procesului de judecată, au renunțat la dreptul la judecată echitabilă, au renunțat la orice participare la Conventie sau la orice judecată din 6 iulie 2014, 13 iulie 2021, iar Curtea de Apel din Șehran a decis să deschidă o ședință în această privință.
În lumina particularităților menționate mai sus, Curtea decide, în conformitate cu art. 37 alineatul (1) punctul c) punctul, să stabilească că nu există niciun motiv care să impună continuarea examinării cererii în favoarea reclamantelor Canpolat Yakar, Haydar Gökdemir, Hatice Dolu și Rıza Dolu și să declare că în cazul acestor persoane nu există niciun motiv de continuare a examinării cererii (Leger/Franța (kayttanı düșürme) [BD], nr. 19324/02, §§ 44 și 51, 30 2009).
- în temeiul art. 227 și 228 din Legea Umumi Hıfzıssıhha nr. 1593 (a se vedea §10 de mai sus), în legătură cu extragerea rămășițelor din terenul în care se pretinde că sunt înmormântați rudele lor, și în conformitate cu credințele lor, reclamanții nu au aplicat niciunei autorități competente pentru a autoriza deschiderea mormântului și îngroparea cadavrelor în alt loc; - în mod alternativ, în temeiul art. 400 din Legea Curților de Justiție (a se vedea §13 de mai sus), în scopul identificării dovezilor existente pentru acuzația de crimă care urmează să fie introdusă, reclamanții pot verifica dacă Ercan Sulhcinkaya a fost ucis în mod legal sau dacă au fost în mod efectiv arestat în timpul unei investigații privind o crimă sau dacă au fost depistate în mod corespunzător, în conformitate cu dispozițiile art. 21 din Legea de la Ercan Sulhcinkaya, sau dacă au fost depistate în mod corespunzător, în conformitate cu dispozițiile art. 23 din Legea de la judecată; - în temeiul art. 23 din Legea de justiție, acuzațiile de la România, care au fost stabilite de către Guvernul Belgiei, pot fi verificate în temeiul art. 23 din Legea de justiție, dacă au fost arestate în temeiul acuzațiunii sale.
În lumina evoluțiilor care au avut loc într-o altă cauză referitoare la procedurile de deschidere a morminților în dreptul intern (a se vedea §16 de mai sus), Guvernul consideră că decizia Tribunalului de Primă Instanță în cauză nu este relevantă în ceea ce privește recursul actual. Prin urmare, Guvernul solicită, în favoarea tuturor reclamantelor, ca Tribunalul să respingă plângerile pentru neutilizarea căilor de drept intern.
(ön itiraz) [BD], nr. 17153/11 și alți 29 de reclamante, § 69, 25 martie 2014).Curtea a decis, de asemenea, că existența unor îndoieli legate de succesul unei anumite căi judiciare, cu o posibilitate evidentă de eșec, nu constituie un motiv valabil pentru a solicita această cale judiciară (Akdivar și alții împotriva Turciei, 16 septembrie 1996, § 71, Karar și Hotărârile Derlemesi 1996-IV).Curtea, în cauza în cauză, a decis, în cauza 9 septembrie 2011, că reclamanții au decis, pe de o parte, să elimine de la altarul superior cadavrele persoanelor pe care pretindeau că le-au apropiat de istorie; pe de altă parte, să identifice persoanele respective și să le dea drepturi de religie, în scopul de a le dezamăgi tradițiile religioase.
Cu toate acestea, în ceea ce privește situația în care evenimentele în litigiu au avut loc în anii 1937-1938 și modul de executare a pedepsei, procurorul Republicii a susținut că acuzațiile de crimă nu constituie infracțiuni împotriva omenirii sau a umanității, că acuzația de crimă intenționată trebuie să fie evaluată numai în mod public, astfel încât să se stabilească dacă acuzațiile au fost efectuate sau nu, și că nu există nicio șansă ca acuzațiile să fie executate în mod public (§7 din §15 din §10 din §15 din §10 din §14 din §16 din §10 din §10 din §14 din §16 din §10 din §14 din §14 din §10 din §14 din §16 din §10 din §10 din §14 din §10 din §14 din §10 din §10 din §15 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10 din §10
Curtea notează că, în legătură cu evenimentele care au avut loc în aceeași perioadă, un caz similar, care conținea cereri de identificare a chimicienilor, deschidere a mormântului și redefinire, a decis că cercetarea în cele din urmă (in fine) să fie efectuată la fața locului, căutările și examinarea probelor prelevate să fie trimise la instituția de medicină juridică și a confirmat decizia Curții Tunceli Sulh Ceza că nu există nici un motiv de motiv dat de medicul juridic Republicii în lumina rapoartelor medicale (a se vedea §16 de mai sus).
În special, art. 31 din respectivul regulament și art. 400 din regulamentul de procedură judiciară constată că, în ceea ce privește rezultatele, dispozițiile sunt de natură să fie evidente din punct de vedere al chestiunilor (a se vedea articolele 12-13. de mai sus).31 În orice caz, în cazul în care dispozițiile judiciare sunt clare, precum cele privind descoperirea motivelor și a ajutorării persoanelor implicate în acțiuni, dispozițiile judecătorești nu permit aplicarea dispozițiilor judecătorești în anumite cazuri, în special în cazurile în care există posibilitatea de a obține informații în cazuri în care există un risc ridicat de pierdere a informațiilor, în special în cazurile în care există posibilitatea de a obține informații în cazurile în care există o posibilitate ridicată de a obține informații, astfel cum se vede în articolele 400 și 400 din regulamentul de procedură judiciară, dispozițiile judecătorească nu permit aplicarea dispozițiilor judecătorești în anumite cazuri, în special în cazurile în care există posibilitatea de a obține informații în cazurile în care există un risc ridicat de pierdere a informațiilor.
În consecință, nu există nici un motiv pentru a examina contestația Guvernului privind statutul de victimă a lui Erdal Çetinkaya. În consecință, în ceea ce privește celelalte cereri, în ceea ce privește art. 35. al Convenției, art. 35 din Convenția, în sensul în care este menită să fie acordată statelor contractante, sunt refuzate instanțelor turce posibilitatea de a preveni sau repara încălcările în cauză. Prin urmare, contestația că nu au fost epuizate căile de drept intern nu este nefondată. Prin urmare, nu există nici un motiv pentru a examina contestația Guvernului privind statutul de victimă a lui Erdal Çetinkaya. În consecință, în ceea ce privește celelalte cereri, art. 35 din Convenția, art. 1 și 4 din Convenția, trebuie respins. În acest scop, Germania, Germania, Uniunea, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania, Germania,
Bașvuru no. 38338/12
Canpolat YAKAR ve diğerleri/TÜRKİYE
Bașkan
Jovan Ilievski
Hâkimler
Péter Paczolay,
Davor Derenčinović
ve
Bölüm Yazı İșleri Müdür Yardımcısı
Dorothee von Arnim’in katılımıyla 25 Mart 2025 tarihinde Komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (“İkinci Bölüm”),
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan davanın temelinde bulunan ve Erzincan Barosuna bağlı Avukat S. Demirbilek tarafından temsil edilen sekiz Türk vatandașının (“bașvuranlar”) -bașvuranların listesi ve ilgili bilgiler, ekte bulunan tabloda yer almaktadır- 10 Nisan 2012 tarihinde, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlișkin Sözleșme’nin (“Sözleșme”) 34. maddesi uyarınca yapmıș olduğu 38338/12 no.lu bașvuruyu,
Bașvurunun, söz konusu dönemde kendi görevlisi olan, Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Dairesi eski Bașkanı Hacı Ali Açıkgül tarafından temsil edilen Türk Hükümetine (“Hükümet”) bildirilmesine ilișkin kararı,
Tarafların görüșlerini,
Alman Hükümetinin, davaya katılma hakkını kullanmak istememesini (Sözleșme’nin 36. maddesinin 1. fıkrası) dikkate alarak, gerçekleștirilen müzakerelerin ardından așağıdaki kararı vermiștir:
Bașvuru esas olarak, bașvuranların, 1938 yılında öldürüldüğünü iddia ettikleri ve soyundan geldiklerini iddia ettikleri kișilere ait kalıntılarının, gömüldükleri toplu mezardan çıkarılması, kimlik tespit testlerinin yapılması ve kendi dini geleneklerine göre defnedilmesi taleplerine ilișkindir.
İhtilaf Konusu Yargılama
Bașvuranlar, 9 Eylül 2011 tarihinde, yakınları olduklarını iddia ettikleri kișilerin cesetlerinin çıkarılmasına, bu kișilerin kimliklerinin tespit edilmesine ve naașlarının kendi dini geleneklerine göre defnedilmesine izin verilmesi amacıyla Erzincan Cumhuriyet savcısına bașvurmușlardır.
Bașvuranlar, taleplerinde, dönemin bașbakanı R. Tayyip Erdoğan’ın 14 Ağustos 2010 tarihinde yaptığı ve Dersim olaylarına değinen konușmaya atıfta bulunmușlardır.
Bașvuranlar, “atalarının” dini geleneklerine uygun șekilde defnedilmemiș ve mezarsız bırakılmıș olmalarının kendilerini büyük bir üzüntüye soktuğunu ifade etmiș ve bir yandan atalarının gömüldüğünü düșündükleri toplu mezarın açılmasını; diğer yandan, orada bulunan kemiklerin toplanarak kimlik tespitlerinin yapılmasını ve cenazelerin ilgili ailelere verilmesini sağlama görevinin hukukun üstünlüğüne dayalı olan devleti olan Türk Devletine ait olduğu kanaatine varmıșlardır. Bașvuranlar bu bağlamda, 24 Nisan 1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ile 1 Temmuz 1931 tarihinde Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılan 11410 sayılı kararnamenin hükümlerine dayanmıșlardır (bkz. așağıda 10-11. paragraflar).
19 Eylül 2011 tarihinde Cumhuriyet savcısı, bașvuranların ifadelerini temsilcilerinin huzurunda almıștır.
Cumhuriyet savcısının bir sorusu üzerine, bașvuranların temsilcisi, söz konusu kalıntılara kimlik tespiti yapılması ve cenazelerin ailelerine verilmesi yönündeki taleplerini yinelemiștir.
Cumhuriyet savcısı, 28 Eylül 2011 tarihinde, kovușturmaya yer olmadığına karar vermiștir. Cumhuriyet savcısı, Anayasa hükümlerine, “Sözleșme’nin 7. maddesine” ve soykırımla ilgili diğer uluslararası metinlere dayanarak, bir yandan, somut olayda ileri sürülen fiillerin soykırım veya insanlığa karșı suç niteliği tașımadığı ancak kasten öldürme suçu kapsamında değerlendirilmesi gerektiği; diğer yandan bu fiillerin, olayların meydana geldiği dönemde yürürlükte olan 1 Mart 1926 tarihli Ceza Kanunu’nun 102. maddesi ve 104. maddesinin 2. fıkrası uyarınca zaman așımına uğradığı kanaatine varmıștır.
Cumhuriyet savcısına göre, bașvuranların atıfta bulunduğu 1938 olayları kamu düzeniyle ilgiliydi ve, olayların üzerinden yetmiș üç yıl geçtikten sonra
ü
çüncü kușaktan kișilerce ileri sürülen söz konusu iddialar soyut nitelikteydi. Cumhuriyet savcısı ayrıca, bu iddiaların itibar edilebilir olduğu varsayılsa bile, soykırım ve insanlığa karșı suçları cezalandıran ulusal ve uluslararası hükümlerin geriye dönük olarak uygulanmasının mümkün olmadığını belirtmiștir.
Bașvuranlar, 14 Ekim 2011 tarihinde, bu karara Tunceli Ağır Ceza Mahkemesi önünde itiraz etmișlerdi. Bașvuranlar, Cumhuriyet savcısının yakınlarının mezardan çıkarılması, kimlik tespiti yapılması ve cenazelerin teslim edilmesi yönündeki talepleri ile iddialarına dayanak olarak ileri sürdükleri yasal hükümlerin uygulanabilirliği hakkında herhangi bir karar vermediğini ileri sürmüșlerdir. Ağır Ceza Mahkemesi, 26 Ekim 2011 tarihinde, kovușturmaya yer olmadığına dair kararı usul ve kanuna uygun bularak, bu kararı onaylamıștır.
İlgili iç hukuk çerçevesi
24 Nisan 1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nun 211, 223, 227 ve 228. maddeleri, defin koșullarını düzenlemektedir. Söz konusu Kanun’un 227 ve 228. maddeleri uyarınca, cesetlerin mezardan çıkarılması ve farklı bir yere defnedilmesi hususunda yetki belediyeye aittir.
1 Temmuz 1931 tarihinde Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılan 11410 sayılı kararnamenin 5. maddesine göre, belediye tarafından tespit edilen umumi mezarlıktan bașka yerlere cenaze gömülmesi yasaktır; 24 Nisan 1930 tarihli ve 1593 sayılı Kanun’da öngörülen durumlar buna istisnadır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 31. maddesinin ilgili kısımları așağıdaki gibidir:
“Bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda; (...) bilirkiși, keșif, delillerin tespiti, yargılama giderleri, adli yardım hallerinde (...) Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanır.”
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 400. maddesi uyarınca, taraflardan her biri, görülmekte olan bir davada henüz inceleme sırası gelmemiș veya [bu tarafın] ileride açacağı davada ileri süreceği bir olayın tespiti amacıyla keșif yapılması, bilirkiși incelemesi yaptırılması ya da tanık ifadelerinin alınması gibi ișlemlerin yapılmasını talep edebilir.
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 160. maddesine göre, Cumhuriyet savcısı, bir suçun ișlendiği izlenimini veren bir durumu öğrenir öğrenmez dava açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere hemen sorușturmaya bașlar.
2004 yılında yürürlükten kaldırılan 1 Mart 1926 tarihli Ceza Kanunu’nun 102. maddesi uyarınca, müebbet hapis ve ağırlaștırılmıș müebbet hapis cezasını gerektiren suçlar için zaman așımı süresi 20 yıldı. Aynı Kanun’un 103. maddesine göre zaman așımı süresi suçun ișlendiği tarihten itibaren ișlemeye bașlar. Bu Kanun’un 104. maddesi ise zaman așımı süresinin kesilme ve yeniden ișlemeye bașlama koșullarını düzenlemekteydi.
Bașvuranlar ve Hükümet tarafından dosyaya sunulan bilgilere göre, bașvurunun iletilmesinden sonra benzer șekilde mezar açılması taleplerine ilișkin davalarda yerel mahkemeler tarafından bașka kararlar da verilmiștir. Özellikle, 10 Haziran 2014 tarihinde H.B., Saka Sure adlı bir yerde (Tunceli-Hozat ilçesinin Karabakır köyünde), bir anıt inșaatı sırasında bulunan kemiklerin adli tıp uzmanları ve antropologlar tarafından incelenmesini sağlayacak bir sorușturmanın bașlatılması ve cenazelerin dini geleneklere uygun biçimde defnedilmesi amacıyla, Hozat Cumhuriyet savcısına keșif yapılmasını talep eden bir bașvuruda bulunmuștur. Savcılık, yapılan kazı çalıșmalarının, kemiklerin ve diğer örneklerin toplanmasının ardından ve adli tıp raporunun sonuçlarına dayanarak, 19 Șubat 2016 tarihinde, söz konusu davaya ilișkin yasal zaman așımı süresinin dolduğunu tespit ederek kovușturmaya yer olmadığına karar vermiștir. 5 Nisan 2016 tarihinde, sulh ceza mahkemesi H.B.nin itirazını kesin bir kararla reddetmiștir. Sulh ceza mahkemesi, adli tıp kurumu tarafından hazırlanan rapora atıfta bulunarak, bir yandan, mezardan çıkarılan kalıntıların DNA profili karșılaștırması yoluyla kimlik tespitinin yapılabilmesi için teknik olarak birinci derece yakınlardan (anne-baba-çocuk) örnek alınmasının zorunlu olması; diğer yandan, kemiklerin korunma durumu nedeniyle ölüm nedenlerinin belirlenememiș olmasına karșın olayın tahmini tarihinin elli yıl veya daha öncesine ait olduğunun değerlendirilmesi nedeniyle, kovușturmaya yer olmadığına dair kararın usule ve kanuna uygun olduğu kanaatine varmıștır.
Șikâyetler
Bașvuranlar, Sözleșme’nin 9. maddesini ileri sürerek, yerel mahkemelerin, müteveffa ebeveynlerinin kimliklerinin tespiti amacıyla bir toplu mezarda bulunan ceset kalıntıları üzerinde araștırma yapılmasına karar vermeyi reddetmesinden șikâyet etmektedirler. Bașvuranlar, bu durum sonucunda atalarını Alevi-Kızılbaș dini törenlerine uygun șekilde defnedememelerinin söz konusu hüküm tarafından güvence altına alınan haklarını ihlal ettiğini ileri sürmektedirler.
Bașvuranlar, adli makamların herhangi bir sorușturma yürütmediğini ve dava koșullarına zaman așımı süresini uygulayarak, kendilerini adil yargılanma hakkından yoksun bıraktığını, bunun da Sözleșme’nin 6 ve 13. maddelerinin ihlaline yol açtığını ileri sürmektedirler.
Bazı bașvuranlara ilișkin olarak bașvurunun kayıttan düșürülmesi
Hükümet, 18 Șubat 2021 tarihli görüșlerinde, bașvuranlar Canpolat Yakar, Haydar Gökdemir, Hatice Dolu ve Rıza Dolu’nun vefat ettiğini Mahkemeye bildirmiș ve bu kișiler yönünden bașvurunun kayıttan düșürülmesini talep etmiștir.
Mahkeme, Canpolat Yakar’ın 31 Ocak 2021, Haydar Gökdemir’in 16 Haziran 2014, Hatice Dolu’nun 9 Haziran 2017 ve Rıza Dolu’nun ise 10 Temmuz 2012 tarihlerinde vefat ettiklerini ve Hükümetin söz konusu görüșlerinden sonra veya 2012 yılından bu yana yargılamanın herhangi bir așamasında, müteveffa bașvuranların mirasçılarının ya da temsilcilerinin yargılamaya katılmak istediklerine dair herhangi bir beyanda bulunmadıklarını kaydetmektedir.
Yukarıda belirtilen hususlar ıșığında, Mahkeme, Sözleșme’nin 37. maddesinin 1. fıkrasının c) bendi uyarınca, bașvuranlar Canpolat Yakar, Haydar Gökdemir, Hatice Dolu ve Rıza Dolu yönünden bașvurunun incelenmesine devam edilmesini gerektiren bir neden bulunmadığını tespit etmekte ve bu kișilerle ilgili olarak bașvurunun kayıttan düșürülmesine karar vermektedir (
Léger/Fransa
(kayıttan düșme) [BD], no. 19324/02, §§ 44 ve 51, 30 Mart 2009).
Sözleșme’nin 9, 6 ve 13. maddelerinin ihlal edildiği iddiası hakkında
Somut olayda, diğer bașvuranların, yerel mahkemelerin, müteveffa ebeveynlerinin kimliklerinin tespiti amacıyla bir toplu mezarda bulunan ceset kalıntıları üzerinde araștırma yapılmasını reddetmesinden ve bunun sonucunda atalarını dini geleneklerine uygun șekilde defnedememiș olmaktan șikâyet ettikleri dikkate alındığında, Mahkeme, șikâyetlerin yalnızca Sözleșme’nin 8. maddesi kapsamında incelenmesi gerektiği kanaatindedir (
Radomilja ve diğerleri/Hırvatistan
[BD], no. 37685/10 ve 22768/12, § 126, 20 Mart 2018).
Hükümet, bașta bașvuranların iç hukuk yollarını tüketmedikleri olmak üzere çeșitli ilk itirazlarda bulunmaktadır. Hükümet, bașvuranların, kendisine göre, idari makamlara bașvurmaları ya da delil toplanması amacıyla hukuk davası açmaları gerekirken, Erzincan Cumhuriyet savcısına șikâyet bașvurusunda bulunmakla yetindiklerini ileri sürmektedir. Hükümetin açıklaması șu șekildedir:
- bașvuranlar, yakınlarının bulunduğu iddia edilen yerden kalıntıların çıkarılması ve inançlarına uygun șekilde defnedilmesi konusunda, 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nun 227 ve 228. maddeleri (bk. yukarıda 10. paragraf) uyarınca mezar açılmasına ve cesetlerin bașka bir yere gömülmesine izin vermeye yetkili herhangi bir idari makama bașvurmamıșlardır;
- bașvuranlar, alternatif olarak, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 400. maddesi (bk. yukarıda 13. paragraf) uyarınca, ileride açılacak bir tazminat davası için mevcut delillerin tespiti amacıyla Erzincan Sulh Hukuk Hâkimliğine bașvurabilirlerdi zira bu tür bașvurular, esas davadan bağımsız olarak ve hızlı bir șekilde ele alınmaktadır;
- bu tür bir bașvuru kapsamında, belirtilen yerlerde cesetler araștırılabilir ve bulunmaları halinde DNA analizleri dahil tüm incelemeler gerçekleștirilebilirdi. Bu yolla bașvuranlar, cenazeleri teslim alabilir ve inançlarına uygun biçimde mezarlara defnedebilirlerdi.
Hükümet, Erzincan Belediyesi ve Erzincan Valiliği tarafından düzenlenen 21 Mart 2014 tarihli belgeleri sunmuștur. Söz konusu belgeler, bașvuranların, 1937-1938 yıllarındaki trajik olaylar sırasında güvenlik güçleri tarafından öldürüldüğü ve Erzincan’ın Kılıçkaya köyündeki Zini vadisinde toplu mezarlara gömüldüğü iddia edilen yakınlarının cesetlerinin mezardan çıkarılmasıyla ilgili olarak, belediyeye veya valiliğe bu konuda herhangi bir talepte bulunulmadığını ortaya koymaktadır. Belediye tarafından düzenlenen belgenin son paragrafında “gerekli izin, Erzincan Valiliği İl Özel İdaresi tarafından verilebilir” ifadesi yer almaktadır.
İç hukukta mezar açma ișlemleriyle ilgili bașka bir davada meydana gelen gelișmeler bakımından (bk. yukarıda 16. paragraf), Hükümet, söz konusu birinci derece mahkemesi kararının mevcut bașvuru açısından ilgili olmadığını değerlendirmektedir.
Bu nedenle Hükümet, Mahkemeden, bașvuranların tümü bakımından, iç hukuk yollarının tüketilmemesi nedeniyle șikâyetlerin reddedilmesini talep etmektedir.
Bașvuranlar, Cumhuriyet savcısının, diğer makamların yetkisine üstün olan münhasır bir yetkiye sahip olduğunu ve dolayısıyla ne Erzincan Belediyesinin ne de herhangi bir bakanlığa bağlı kurumun bu alanda karar alma yetkisinin bulunduğunu ileri sürmektedirler. Bașvuranlar, yerin tespiti, araștırma yapılması, mezarın açılması ve cenazelerin ailelere teslimi șeklindeki tüm ișlemlerin münhasıran Erzincan Cumhuriyet savcısının yetki alanına girdiğini iddia etmektedirler.
Bașvuranlar, söz konusu yerin “yasak bölge” ilan edilmiș olması nedeniyle belirttikleri alana erișimlerinin mümkün olmadığını ve Erzincan Cumhuriyet savcısına talepte bulunmaktan bașka alternatifleri olmadığını eklemektedirler.
Bașvurunun yapılmasının ardından bașvuranlar, kendilerininkiyle benzer nitelikte olduğu kanaatine vardıkları bazı davalarda meydana gelen gelișmeler hakkında Mahkemeyi bilgilendirmișlerdir (bk. yukarıda 16. paragraf). Sonuç olarak bașvuranlar, iç hukuk yollarını tükettikleri kanaatindedirler.
Mahkeme, iç hukuk yollarının tüketilmesi kuralına ilișkin içtihadını hatırlatmaktadır (
Brincat ve diğerleri/Malta
, no. 60908/11 ve diğer 4 bașvuru, § 55, 24 Temmuz 2014;
Vučković ve diğerleri/Sırbistan
(ön itiraz) [BD], no. 17153/11 ve diğer 29 bașvuru, § 69, 25 Mart 2014). Mahkeme dahası, açıkça bașarısızlık ihtimali olan belirli bir hukuk yolunun bașarı ihtimaline ilișkin salt șüphelerin varlığının, söz konusu hukuk yoluna bașvurmamak için geçerli bir neden teșkil etmediğine hükmetmiștir (
Akdivar ve diğerleri/Türkiye
, 16 Eylül 1996, § 71,
Karar ve Hükümler Derlemesi
Mahkeme, mevcut davada, bașvuranların, 9 Eylül 2011 tarihinde, bir yandan yakını olduklarını iddia ettikleri kișilerin cesetlerinin toplu mezardan çıkarılmasına; diğer yandan bu kișilerin kimliklerinin tespit edilmesine ve son olarak naașlarını kendi dini geleneklerine göre defnedilmesine izin verilmesi amacıyla Erzincan Cumhuriyet savcısına bașvurduklarını tespit etmektedir. Bașvuranlar, taleplerine dayanak olarak, 24 Nisan 1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ile 1 Temmuz 1931 tarihli 11410 sayılı kararnamenin hükümlerine atıfta bulunmușlardır.
Bununla birlikte, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 160. maddesinin lafzından (yukarıdaki 14. paragraf) anlașıldığı gibi, Cumhuriyet savcısının sorușturma bașlatma, șüphelinin lehine veya aleyhine delil unsurlarını toplama, söz konusu delilleri muhafıza etme ve șüphelinin haklarını koruma yükümlülüğü yalnızca suç teșkil edebilecek durumlar bakımından ve kovușturma amacıyla geçerlidir. Somut olayda, ihtilaf konusu olayların 1937-1938 yıllarında gerçekleștiği ve ceza yoluna ilișkin olarak, Cumhuriyet savcısı ileri sürülen söz konusu eylemlerin soykırım veya insanlığa karșı suç teșkil etmediği, kasten öldürme suçu kapsamında değerlendirilmesi gerektiği ve dolayısıyla zaman așımına uğradığı sonucuna vardığı (bk. yukarıda 7. paragraf) tespit edilmektedir. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 160. Maddesi, Cumhuriyet savcısının dava açmasının mümkün olmadığı böyle bir bağlamda sorușturma bașlatmasını zorunlu kılmamaktadır. Her halükârda, bașvuranların Türk Devletinin bir veya birden fazla görevlisinin cezai sorumluluğunun tespitini değil; sadece mezar açılmasını, kemiklerin kimlik tespitini ve cesetlerin yeniden defnedilmesini talep etmiș görünmektedirler (bk. 2. yukarıda paragraf). Mahkemeye göre, bașvuranların taleplerini 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nun, cesetlerin mezardan çıkarılması ve bașka bir yere defnedilmesi konusunda yetkiyi belediyelere veren hükümlere dayandırmıș olmaları (bk. yukarıda 4 ve 10. paragraflar) ve Hükümetin bu konudaki açıklamaları (bk. 23-24. paragraflar) dikkate alındığında, idari ya da alternatif olarak hukuk yolu, bașvuranların hedeflerine ulașma bakımından açıkça en çok bașarı șansı tașıyan yol olup, bu yolların denenmesi gerekirdi.
Mahkeme, aynı dönemde gerçekleșen olaylarla ilgili olarak, kemiklerin kimlik tespiti, mezar açılması ve yeniden defin taleplerinin bulunduğu benzer bir davada, savcılığın
nihayetinde
(
in fine
) olay yerinde keșif yapılmasına, arama çalıșmalarına ve alınan örneklerin adli tıp kurumuna gönderilerek incelenmesine karar verdiğini ve Tunceli Sulh Ceza Mahkemesinin, adli tıp raporları ıșığında Cumhuriyet savcısı tarafından verilen kovușturmaya yer olmadığına dair kararı onayladığını kaydetmektedir (bk. yukarıda 16. paragraf). Bu iki davadaki olayların, șikâyetlerin ve yargılama süreçlerinin benzer olduğu varsayılsa dahi, Mahkeme, bu unsurların somut olaydan sonra gerçekleștiğini ve bu nedenle içtihat teșkil edemeyeceğini gözlemlemektedir (bk.
aksi yönde
(
a contrario
) yukarıda anılan
Brincat ve diğerleri
, § 69).
Mahkeme ayrıca, bașvuranların taleplerine dayanak olarak ileri sürdükleri hükümlerin, mezar açma talebinin hangi makama yapılması gerektiğine ilișkin olmadığını kaydetmektedir. Öte yandan Mahkeme, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 31. maddesi ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 400. maddesi gibi diğer mevzuat hükümlerinin tür taleplerle ilgili hukuk yollarını öngördüğünü tespit etmektedir. Özellikle, söz konusu Kanun’un 31. maddesi ile Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 400. maddesi, usule ilișkin meseleler bakımından yol gösterici niteliktedir (bk. yukarıda 12-13. paragraflar). 31. madde, bilirkiși incelemeleri, delillerin toplanması ve adli yardım gibi diğer hükümlerin kapsamadığı hususlarda Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun idari yargılamalarda uygulanmasına izin vermektedir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 400. maddesi, özellikle delillerin kaybolma riski bulunan hallerde, görülmekte olan ya da ileride açılacak davalarda taraflara, keșif yapılması ya da tanık ifadelerinin alınması gibi ișlemlerin yapılmasını talep etme imkânı vermektedir. Yukarıda belirtilen hususlar dikkate alındığında, bașvuranların idari ve/veya hukuk yollarına bașvurmaları halinde tatmin edici sonuçlar elde edemeyeceklerine dair herhangi bir neden bulunmamaktadır. Bu yollar, açıkça en yüksek bașarı ihtimalini barındıran bașvuru yolları olup, mutlaka denenmeliydi.
Sonuç olarak, yukarıda anılan hükümlerde öngörülen diğer hukuk yollarının hiçbirine bașvurmayan bașvuranlar, Sözleșme’nin 35. maddesinin Sözleșmeci Devletlere sağlamayı amaçladığı șekilde, Türk mahkemelerine söz konusu ihlalleri önleme veya telafi etme imkânı vermemișlerdir.
Dolayısıyla, iç hukuk yollarının tüketilmediği yönündeki itiraz dayanaksız değildir. Bu nedenle, Hükümetin Erdal Çetinkaya’nın mağdur statüsüne ilișkin itirazını incelemeye gerek yoktur.
Sonuç olarak bașvuru, diğer bașvuranlarla ilgili olarak, Sözleșme’nin 35. maddesinin 1 ve 4. fıkraları uyarınca reddedilmelidir.
Bu gerekçelerle, Mahkeme, oy birliğiyle, bașvurunun,
Bașvuranlar Canpolat Yakar, Haydar Gökdemir, Hatice Dolu ve Rıza Dolu ile ilgili olarak kayıttan düșürülmesine;
Diğer bașvuranlarla ilgili olarak kabul edilemez olduğuna
karar
vermiștir
.
İșbu karar, Fransızca dilinde tanzim edilmiș olup, 2 Mayıs 2025 tarihinde yazılı olarak bildirilmiștir.
Dorothee von Arnim
Jovan Ilievski
Yazı İșleri Müdür Yardımcısı
Bașkan
EK
Bașvuranların Listesi:
(Bașvuru no. 38338/12)
No.
Ad SOYAD
Doğum Tarihi
Uyruğu
İkamet Yeri
1.
Canpolat YAKAR
1939
Türk
Erzincan
2.
Erdal ÇETİNKAYA
1969
Türk
Erzincan
3.
Hatice DOLU
1936
Türk
Almanya
4.
Rıza DOLU
1927
Türk
Erzincan
5.
Hatice DÜZGÜNKAYA
1952
Türk
Erzincan
6.
Haydar GÖKDEMİR
1923
Türk
Erzincan
7.
Gülçiçek KARTAL
1951
Türk
İstanbul
8.
Seyfi KILIÇKAYA
1966
Alman
Almanya