AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ İKİNCİ BÖLÜM KABUL EDİLEBİLİRLİK HAKKINDA KARAR Bașvuru No. 30297/11 Kadriye YAVAȘ ve Büșra YAVAȘ / Türkiye Bașkanı Julia Laffranque, Hâkimler Valeriu Grițco, Stéphanie Mourou-Vikström, ve Bölüm İșleri Müdür Yardımcısı Hasan Bakırcı'nın (Divisionul de pedepse İkinlișli), 4 decembrie 2018 în format de dosar de închidere a Comitetului European pentru Drepturile Omului (Divisionul de pedepse İkinlișli), 2 ianuarie 2011 în format de dosar de închidere a procesului de închidere a procesului de închidere a procesului de închidere a procesului de închidere a procesului de închidere a procesului de închidere a procesului de închidere a procesului de închidere a procesului de închidere a procesului de închidere a procesului de închidere a procesului de închidere a procesului de închidere a procesului de închidere a procesului de închidere a procesului de încheiat de guvernul procesului de în cauză, 1 ianuarie 2011 în format de în format de dosar de încheiat în format de în format de încheiat în format de în format de încheiat în format de în format de înregistrare a proces de încheiat în format de în format de înregistrare în format de în format de încheiat în format de înregistrare în format de în format de înregistrare în format de în format de înregistrare în format de în format de înregistrare în format de înregistrare în format de înregistrare în format de înregistrare în format de înregistrare în format de înregistrare în format de în format de înregistrare în format de înregistrare în format de înregistrare în format de înregistrare în format de înregistrare în format de înregistrare în format de înregistrare în format de înregistrare în format de înregistrare înregistrare în format de înregistrare în format de înregistrare în
În urma unei hotărâri din 30 mai 2008, Curtea Militară a condamnat E.Ș. cu două ani și o lună de închisoare pentru că nu a respectat instrucțiunile privind omuciderea fără să aibă nicio certitudine și prevenirea accidentelor. (6) Curtea Militară a modificat hotărârea din 20 ianuarie 2010 pe motiv de deficiențe în ancheta penală, decizia din 30 mai 2008. (7) În urma acestei hotărâri, cazul a fost trimis la Curtea Militară de Istorie. (8) Curtea Militară a emis o hotărâre din 10 martie 2011, prin care se constată că două conflicte între martorii, Fehim Yavaaya și E. Șușoara, în legătură cu locul morții, au fost identificate în mod corespunzător în istoria lor. (11) Curtea Militară a stabilit că nu există nicio dispută în legătură cu locul morții. (9) Curtea Supreme a stabilit că nu există nicio dispută în legătură cu locul morții.
În conformitate cu practica Olağan, în scopul clarificării evenimentelor și a prevenirii apariției unui alt accident similar, pentru a se face concluzii complete cu privire la evenimente, a fost deschisă o anchetă administrativă prin ordinul Komutanatului Jandarma Il. La sfârșitul anchetei respective, la 30 noiembrie 2007, a fost stabilit că nu a existat nici o infracțiune de împușcare și că nu a respectat instrucțiunile privind prevenirea accidentelor prin folosirea armelor în timpul gardelor. 3.
Începând cu data de 12 noiembrie 2009, până la data de 1 februarie 2018, Agenția de Securitate Socială, Fehmi Yavașșın annesi Kadriye Yavașa, a decis, la data de 1 februarie 2008, plata salariului superior al soldatului. Suma totală plătită în baza salariului în cauză este de 138.179 de lire turce (TRY) (adică aproximativ 19.500 de euro (EUR)). Kadriye Yavaș a plătit, începând cu data de 12 noiembrie 2009, până la data de 1 februarie 2018, o sumă totală de 30.433 TRY (adică aproximativ 4.300 de euro) în baza unei plângeri de despăgubire.
În ceea ce privește plângerea pe baza articolului 2 din Convenție, Curtea amintește în primul rând că cererile depuse Curții în domeniul serviciului militar obligatoriu sunt legate de evenimentele care au avut loc într-o zonă aflată sub controlul special al autorităților sau al funcționarilor de stat și, pe de o parte, dacă funcționarii de stat sunt persoane care au cunoștință exactă a ordinii evenimentelor și, pe de altă parte, sunt calificate să susțină sau să respingă pretențiile depuse împotriva lor de către victime; în plus, Curtea a menționat că în anumite cazuri, în cazul în care s-a produs o anchetă în cauză, Curtea a considerat că obligația de a efectua o anchetă oficială calificată care să răspundă criteriilor de eficacitate a forței de muncă trebuie să fie aplicată în mod explicit sau nu în mod explicit (în cazul în care este vorba despre o anchetă oficială menționată în Curtea Tunisului [Türkifefefefefe] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife] [Türkife
În concluzie, Curtea observă că, în urma unei judecăți penale, a fost stabilit că a murit dintr-un incendiu accidental deschis de prietenul rudelor reclamantului, E. Ș. 24. Curtea notează, de asemenea, că soldatul E. Ș. a fost condamnat de către un tribunal militar la doi ani și o lună de închisoare pentru ucidere prin taxe și neascultare a instrucțiunilor privind prevenirea accidentelor. 25. Curtea notează că, după ce Curtea Militară a acceptat o opinie de accident, reclamantul care a încercat să își exercite responsabilitatea de administrare, a declarat că Curtea Militară a Curții a decis să deschidă o acțiune judiciară în termenul prevăzut de lege. 26. Curtea a decis că nu au folosit în mod valabil calea administrării și că au fost retrase drepturile de executare a unei acțiuni judiciare (în cazul în care Curtea a adoptat o decizie de executare a unei acțiuni judiciare) (nr. 28/06/2012), în timp ce Curtea a decis că, în cazul în care avocaturile Curții au fost nevoite să își exercite o acțiune judiciară, normele privind acțiunile judiciare trebuie să fie în conformitate cu cele ale Curții.
Curtea a constatat, de asemenea, că, în lumina particularităților de mai sus, în această plângere nu se poate susține nicio afirmație referitoare la independența instanței judecătorești, în special în ceea ce privește hotărârea pronunțată în legătură cu o hotărâre a instanței judecătorești din data de 6 mai 2018 (§§ 228 și 228 din Martie 2018) (a se vedea mai jos, §6-11, §§ 22-18); în consecință, în această plângere nu se poate susține nicio afirmație referitoare la independența instanței judecătorești din data de 6 mai 2018 (a se vedea, de asemenea, art. 6-11, §§ 22-11, § 22-18, § 22-18); în această plângere, se susține că, în conformitate cu art. 35 din Constituție, instanța nu a putut susține că aplicatorii nu au exercitat în mod valabil competențele lor de judecată îndepărtate în ceea ce privește moartea rudelor reclamantelor.
Prin urmare, Curtea, în temeiul art. 35 alin. 1 și 4. din Convenție, pe motiv că nu au fost epuizate căile de atac interne, decide că reclamația în cauză este inadmisibilă. Pe aceste temelii, Curtea, în unanimitate, a decis că Bașvurun este inadmisibil. İșbu karar, în limba franceză tanziminde edilerek, a fost comunicat în scris la data de 17 ianuarie 2019 Hasan Bakırcı Julia Laffranque Yazı İșleri Müdür Yardımcısı Yazı Bașkan
Bașvuru No. 30297/11
Kadriye YAVAȘ ve Büșra YAVAȘ / Türkiye
Bașkan
Julia Laffranque,
Hâkimler
Valeriu Grițco,
Stéphanie Mourou-Vikström,
ve
Bölüm Yazı İșleri Müdür Yardımcısı
Hasan Bakırcı’nın katılımıyla 4 Aralık 2018 tarihinde Komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölümü), 2 Ocak 2011 tarihli bașvuru ile davalı Hükümet tarafından sunulan görüșler ve bașvuran tarafın bu görüșlere verdiği cevaplar dikkate alınarak, yapılan müzakereler neticesinde așağıdaki kararı vermiștir:
1.
Bașvuranlar, Kadriye Yavaș ve Büșra Yavaș, Türk vatandașı olup, sırasıyla, 1963 ve 1994 doğumludurlar ve Bilecik’te ikamet etmektedirler. Bașvuranlar, Mahkeme önünde İstanbul Barosuna bağlı Avukat F.M. Altay tarafından temsil edilmișlerdir.
Türk Hükümeti (‘‘Hükümet’’) ise kendi görevlisi tarafından temsil edilmiștir.
2.
Dava konusu olaylar, taraflarca ifade edildiği șekliyle, așağıdaki gibi özetlenebilir.
3.
Bașvuranların bir yakını olan Fehmi Yașar, 28 Kasım 2007 tarihinde, zorunlu askerlik hizmetini yerine getirdiği kıșlada bașka bir asker, E.Ș., tarafından görevi nedeniyle kullandığı G3 piyade tüfeği ile ölümüne sebep olacak șekilde ateșli silahla vurulmuștur. İlgili, Yüksekova Devlet Hastanesine kaldırılmıștır ancak kurtarılamamıștır ve yaralarına yenik düșerek hayatını kaybetmiștir.
1.
Ceza Yargılaması
4.
12 Șubat 2008 tarihli bir iddianameyle, Van Askeri Mahkemesi önünde, E. Ș. hakkında bir ceza yargılaması bașlatılmıștır.
5.
Van Askeri Mahkemesi, 30 Mayıs 2008 tarihli bir karar ile, ihmal suretiyle taksirle adam öldürme suçundan ve kazaların önlenmesi bağlamındaki talimatlara uymaması nedeniyle E.Ș.yi iki yıl bir ay hapis cezasına çarpmıștır.
6.
Askeri Yargıtay, 20 Ocak 2010 tarihinde, ceza sorușturmasında eksiklikler olduğu gerekçesiyle, 30 Mayıs 2008 tarihli kararı bozmuștur.
7.
Bu kararın ardından, dava Van Askeri Mahkemesine gönderilmiștir.
8.
Askeri Mahkeme, 10 Mart 2011 tarihinde verdiği bir karar ile, tanık ifadelerinin, Fehim Yavaș ve E. Ș. arasında bir husumet bulunmadığı hususunda birbirleriyle örtüștüklerinin uygun bir șekilde tespit edildiği kanaatine varmıștır.
Askeri Mahkeme, sorgu dosyasında yer alan hiçbir unsurun, atıșın kasıtlı yapıldığı iddiasını desteklemediği kanaatine varmıștır. Askeri Mahkeme, ihmal nedeniyle taksirle adam öldürme suçundan ve kazaların önlenmesi bağlamındaki talimatlara uymaması nedeniyle E. Ș.yi bir kez daha iki yıl bir ay hapis cezasına mahkûm etmiștir.
9.
Askeri Yargıtay, 26 Haziran 2012 tarihinde, 10 Mart 2011 tarihli mahkûmiyet kararını bozmuștur. Askeri Yargıtay, șüphesiz adam öldürmenin kasıtsız olduğu, ancak bilinçli bir ihmalin söz konusu olduğu kanaatindedir.
10.
Askeri Mahkeme, 7 Kasım 2012 tarihinde, Askeri Yargıtay’ın kararına uymuștur ve E. Ș.yi aynı cezaya mahkûm etmiștir. Bu nedenle, Askeri Mahkeme özellikle, cinayetin ișlendiği yere ilișkin sorușturma raporuna, olay yeri krokisi ve fotoğraflarına, tanık ifadelerine, otopsi raporuna ve balistik bilirkiși raporuna dayanmıștır.
11.
Askeri Yargıtay, 29 Ocak 2013 tarihinde, E. Ș. tarafından yapılan temyiz bașvurusunu, sürenin așıldığı gerekçesiyle reddetmiștir.
2.
İdari Sorușturma
12.
Olağan uygulama uyarınca, olayların aydınlatılması ve bir daha benzer bir kazanın meydana gelmemesi amacıyla olaylara ilișkin tüm sonuçların ortaya konulması için, Jandarma İl Komutanlığının emri ile bir idari sorușturma açılmıștır. Söz konusu sorușturmanın sonucunda, 30 Kasım 2007 tarihinde, E. Ș.ye verilen tüfeğin bir kusuru olmadığı ve nöbet esansında ilgilinin silahıyla oynayarak kazaların önlenmesi konusundaki talimatlara uymadığı tespit edilmiștir.
3.
Maaș ödenmesi talebi
13.
Bașvuranlar İçișleri Bakanlığına maaș ödenmesi talebinde bulunmușlardır; söz konusu talep İçișleri Bakanlığı tarafından kabul edilmemiștir. Dolayısıyla bașvuranlar, avukatları aracılığıyla Askeri Yüksek İdare Mahkemesine (‘‘Yüksek Mahkeme’’) kararın iptali için bir dava açmıșlardır. Yüksek Mahkeme, 25 Șubat 2010 tarihinde, söz konusu maașın ödenmesi hususundaki yasal koșulların bir araya gelmemesi nedeniyle bașvuranların taleplerini kabul etmemiștir. Yüksek Mahkeme, 17 Haziran 2010 tarihinde, bașvuranlar tarafından yapılan karar düzeltme talebini reddetmiștir.
4.
Tazminat Davası
14.
Bașvuranlar ayrıca, avukatları aracılığıyla, ilgililere göre Fehim Yavaș’ın ölümüne neden olan zarara ilișkin maddi tazminat almak için, Yüksek Mahkeme önünde tam yargı davası açmıșlardır. Yüksek Mahkeme, 10 Haziran 2009 tarihinde, söz konusu bașvuruyu, kanunla öngörülen bir yıllık süreye riayet edilmemesi nedeniyle reddetmiștir.
5.
Ölen askerin üst soyunun maaș ödenmesi talebi
15.
Sosyal Güvenlik Kurumu, Fehmi Yavaș’ın annesi Kadriye Yavaș’a, 1 Șubat 2008 tarihinde, ‘‘ölen askerin üst soyuna maaș’’ ödenmesine karar vermiștir. Kadriye Yavaș’a söz konusu maaș bağlamında ödenen toplam miktar 138.179 Türk lirasıdır (TRY) (yani yaklașık olarak 19.500 avro (EUR)). Kadriye Yavaș 12 Kasım 2009 tarihinden itibaren, 1 Șubat 2018 tarihinde ödemelerin toplam tutarı 30.433 TRY (yani yaklașık olarak 4.300 avro) olan ek bir maaș almıștır.
16.
Bașvuranlar, Sözleșme’nin 2. maddesini ileri sürerek, Askeri Yüksek İdare Mahkemesini, Fehim Yavaș’ın ölümüne ilișkin olarak askeri makamların sorumlu olduklarını kabul etmemesinden dolayı suçlamaktadırlar. Bașvuranlar ayrıca maruz kaldıklarını ileri sürdükleri zararın tazmin edilmediğinden șikâyetçilerdir. Bașvuranlara göre, yakınlarının ölümü ile zorunlu askerlik hizmeti arasında, doğrudan ve tartıșılmaz tek bir bağ mevcuttur.
17.
Bașvuranlar, Sözleșme’nin 6. maddesini ileri sürerek, Yüksek Mahkemede görevli hâkimlerin bağımsız ve tarafsız olmamalarından yakınmaktadır.
18.
Bașvuranlar, davanın koșullarının Sözleșme’nin 2 ve 6. maddelerinin ihlal ettiğini ileri sürmektedirler.
19.
Hükümet bu görüșe karșı çıkmıștır ve diğer iddiaların yanı sıra, iç hukuk yollarının tüketilmediğini ileri sürmektedir.
20.
Sözleșme’nin 2. maddesine dayanan șikâyet ile ilgili olarak, Mahkeme öncelikle, zorunlu askerlik hizmeti alanında Mahkemeye yapılan bașvuruların, makamlar veya Devlet çalıșanları tarafından özel kontrol altında tutulan bir bölgede ve bir yandan Devlet çalıșanlarının olayların sırasının tam manasıyla farkında olan ve diğer yandan, mağdurlar tarafından aleyhlerinde dile getirilen iddiaları destekleyecek veya çürütecek bilgilere erișimleri olan tek kișiler olduklarında, meydana gelen olaylarla ile ilgili olduklarını hatırlatmaktadır; ayrıca, Mahkemenin konuyla ilgili İçtihadı, belirli durumlarda, azami etkinlik kriterlerine cevap veren ceza nitelikli bir resmi sorușturma yürütülmesi yükümlülüğünün titizlikle uygulanmasını gerektirmektedir (
Mustafa Tunç ve Fecire Tunç/Türkiye
[BD], No.
24014/05, §§
169-182, 14 Nisan 2015).
21.
Özellikle bir askerin ölümü objektif olarak ‘‘șüpheli’’ olarak görünürse, böyle bir yükümlülük zorunlu olmaktadır.
Bu durum, kanuna aykırı öldürme
iddiasının, en azından olaylara dayalı olarak tartıșılabilir olduğu durumlarda, ölümün bir kazadan veya bașka bir kasti olmayan olaydan meydana geldiği bașlangıçta açıkça tespit edilmediğinde
söz konusudur
(yukarıda anılan,
Mustafa Tunç ve Fecire Tunç
, 130 ila 133. paragraflar).
22.
Mahkeme, somut olaya ilișkin koșullarda, azami etkinlik kriterlerine cevap veren cezai nitelikli bir resmi sorușturma açılması gerektiği kanaatindedir.
23.
Mahkeme, bir ceza yargılamasının sonucuna göre, bașvuranların yakınlarının arkadașı E. Ș. tarafından kazara açılan bir ateșle hayatını kaybettiğinin tespit edildiğini gözlemlemektedir.
24.
Mahkeme, asker E. Ș.nin, ihmal nedeniyle taksirle adama öldürmesi ve kazaların önlenmesi konusundaki talimatlara uymaması nedeniyle askeri mahkeme tarafından iki yıl bir ay hapis cezasına mahkûm edildiğini de kaydetmektedir.
25.
Mahkeme, Askeri Mahkeme tarafından kaza görüșü kabul edildikten sonra, idarenin sorumluluğunu ileri sürmeye çalıșan bașvuranların, kanunla öngörülen süre içerisinde Yüksek Askeri İdare Mahkemesi önünde tam yargı davası açmaları gerektiğini belirtmektedir.
26.
Hâlbuki bașvuranlar idari bașvuru yolunu geçerli bir șekilde kullanmamıșlardır ve bașvurularına ilișkin olarak hak düșürücü süre dolmuștur (yukarıdaki
27.
Mahkeme, bununla birlikte, bașvuranların yargılamanın farklı așamaları boyunca bir avukat yardımı aldıklarını gözlemlemiștir. Mahkeme, bașvuranların, içtihadi de olsa, yargılamaya ilișkin kuralları tanımaları ve bu kurallara uymaları gerektiği kanaatindedir (
Öztürk/Türkiye
(kabul edilebilirlik hakkında karar), No.
34644/07, § 28, 2 Ekim 2012).
28.
Ayrıca Mahkeme, Yüksek Askeri İdare Mahkemesi önünde yapılan maaș ödeme talebinin reddedilmesine ilișkin açılan iptal davasının (yukarıda 13. paragraf) bașvuranların yakınlarının ölümünde idarenin sorumluluğunu ileri sürebilecek nitelikte olmaması nedeniyle, somut olayda uygun olmayan bir bașvuru yolu olduğunu kaydetmektedir. Söz konusu yargılama yalnızca, kanunla öngörülen koșulları yerine getirmedikleri nedeniyle bașvuranlara maaș ödenmesini reddeden idarenin bu kararının yasallık denetimine tabi olmasını hedeflemektedir.
29.
Yukarıdaki hususlar ıșığında, Mahkeme, bu sebeple, bașvuranların Sözleșme’nin 35. maddesinin 1. fıkrasına uygun olarak, iç hukuk yollarını geçerli bir șekilde tüketmedikleri kanısındadır.
30.
Bașvuranların, Sözleșme’nin 6. maddesinin 1. fıkrası bağlamındaki, Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin bağımsızlığı ve tarafsızlığına ilișkin iddialar ile ilgili olarak, Mahkeme daha önce
Oğuz Baysal/Türkiye
((kabul edilebilirlik hakkında karar) No. 29698/11, 22 Mayıs 2018) ilke kararında benzer bir șikâyeti incelediğini ve 21 Mart 2018 tarihli 7103 sayılı Kanun’un bundan böyle Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin bağımsız ve tarafsızlığı ile ilgili davalarda yeni bir yargılama imkânı öngördüğü gerekçesiyle Sözleșme’nin 6. maddesinin 1. fıkrası bağlamındaki șikâyetin kabul edilemez olduğu sonucuna vardığını belirtmektedir (yukarıda anılan,
Oğuz Baysal
kararı, §§ 6-8 ve14-18). Mahkeme, somut olayda, varılan sonuçtan uzaklașmasına yönelik hiçbir sebep görmemektedir (bk. ayrıca, aynı yönde verilen karar,
Aslan/Türkiye
(kabul edilebilirlik hakkında karar), No.
9385/10, 3 Temmuz 2018).
31.
Dolayısıyla Mahkeme, Sözleșme’nin 35. maddesinin 1 ve 4. fıkraları uyarınca, iç hukuk yollarının tüketilmemiș olduğu gerekçesiyle, söz konusu șikâyetin de kabul edilemez olduğuna karar vermektedir.
Bu gerekçelerle, Mahkeme, Oy birliğiyle,
Bașvurunun kabul edilemez olduğuna
karar vermiștir.
İșbu karar, Fransızca dilinde tanzim edilerek, 17 Ocak 2019 tarihinde yazılı olarak bildirilmiștir.
Hasan Bakırcı
Julia Laffranque
Yazı İșleri Müdür Yardımcısı
Bașkan