Cartea de informații a Curții privind dreptul preliminar N239 Aprilie 2020 Khulashvili și alții împotriva Georgiei - 8938/07 și 41891/07 Hotărârea din 2.4.2020 [secțiunea 5] art. 2 art. 2 Paragraful 1 Investigația eficientă art. 2 art. 2 Paragraful 2 Folosirea forței Fapte În 2006 în închisoarea N5 din Tbilisi a fost efectuată o operațiune de spărgere a puterii închisorii, în timpul căreia membrii repartiției de spionaj au murit ca urmare a unui foc automat tras din ambele arme în legătură cu armamentul de poliție, au murit șapte deținuți, dintre care unul din închisoarea de la Khulashvili (23 deținuți) și celălalt din închisoarea de la Khulashvili (29 deținuți) în timpul anchetei. Apoi, prizonierii au tras din arme de spălat și au continuat să reziste investigației, în urma unei operațiuni de spionaj a unei agenții de spionaj a fost condamnată la închisoare, iar aceștia au primit pedeapsa corespunzătoare.
În plus, în urma unei investigații, a fost inițiată o anchetă în dosarul cu privire la utilizarea de arme de spionaj în legătură cu o operațiune de spionaj secretă.
În urma unei investigații, a fost inițiată o anchetă în dosarul cu privire la utilizarea de arme de spionaj în dosarul cu privire la o acțiune de spionaj cu privire la o acțiune de spionaj cu privire la o acțiune de spionaj cu privire la o acțiune de spionaj cu privire la o acțiune de spionaj cu privire la o acțiune de spionaj cu privire la o acțiune de spionaj cu privire la o acțiune de spionaj cu privire la o acțiune de spionaj cu privire la o acțiune de spionaj cu privire la o acțiune de spionaj cu privire la o acțiune de spionaj cu privire la o acțiune de spionaj cu privire la o acțiune de spionaj cu privire la o acțiune de spionaj cu privire la o acțiune de spionaj cu privire la o acțiune de spionaj cu privire la o acțiune de spionaj cu privire la o acțiune de spionaj cu privire la o acțiune de spionaj cu privire la o acțiune de spionaj cu privire la o acțiune de spionaj cu privire la o acțiune de spionaj cu privire la o acțiune de spionaj cu privire la o acțiune de spionaj cu privire la o acțiune de spionaj cu privire la o acțiune cu privire la o acțiune de spionaj cu privire la acțiune cu privire la o acțiune de spionaj cu privire la acțiune cu privire la acțiune cu privire la acțiune cu privire la acțiune cu privire la acțiune cu privire la acțiune cu privire la acțiune cu privire la acțiune cu privire la acțiune cu privire la acțiune cu privire la acțiune cu privire
la acțiune cu privire la acțiune cu privire la acțiune cu privire la acțiune cu Mai mult, inițial, autoritățile competente au refuzat să deschidă o anchetă separată în legătură cu folosirea disproporționată a forței, declarând că ea a inclus deja măsurile de anchetă care au fost luate în cazul celor șase organizatori ai revoltei din închisoare. ancheta nu a studiat nici planul operațional, nici utilizarea forței letale și fizice, care a dus la moartea și rănile prizonierilor. Chiar și după deschiderea unei anchete independente în legătură cu folosirea forței disproporționate, reclamanților nu li s-a acordat statutul de victimă, ceea ce le-a lipsit drepturile de a-i exclude direct din proces.
În astfel de circumstanțe, atunci când instanțele naționale nu au avut ocazia să stabilească faptele relevante, deoarece procesul judiciar privind presupusa abuz de putere din partea funcționarilor de stat în timpul operațiunii de înfrângere a revoltei din închisoare era încă în curs de desfășurare. De asemenea, nu a avut loc nicio anchetă parlamentară, în ciuda faptului că un incident de o astfel de amploare a zguduit țara și a atras o atenție internațională importantă.
În astfel de circumstanțe, atunci când instanțele [de la Strasbourg] au fost împiedicate să obțină informații relevante cu privire la împrejurările exacte ale operațiunii împotriva lui Bund, în timp ce erau încă în curs de desfășurare proceduri judiciare privind presupuse abuzuri de putere din partea funcționarilor de stat în timpul operațiunii de înfrângere a revoltei din închisoare, motivele pentru care nu au fost puse în aplicare, au fost puse în aplicare, în mod corespunzător, în cazul în care autoritățile statului au încercat să pună în aplicare în mod ilegal acțiuni împotriva unor persoane responsabile, instanța națională este obligată să se pronunțe și să nu facă o acțiune împotriva acestora.
Conform acestor informații, guvernul răspunzător ar fi putut să adopte măsuri care ar fi implicat utilizarea forței letale. (a) Dacă nu ar fi existat un caz clar de utilizare a forței proporționale în cadrul unor planuri de luptă: autoritățile internaționale au fost în mod previzibil informate de utilizarea forței de luptă, pentru a proteja cetățenii de forțele de luptă și a proteja civilii de violența civilă. (b) Organizația pentru Drepturile Omului a arătat că, în ciuda dovezilor care au fost puse la dispoziția autorităților, nu există nicio probabilitate ca utilizarea forței de luptă să fie necesară. (c) Organizația pentru Drepturile Omului a arătat că nu există nicio dovadă că ar fi existat o implicare a forței de luptă în cadrul unor operații de securitate.
Mai mult, conform organizațiilor internaționale de apărare a drepturilor omului Amnesty Internationa și Human Rights Watch, spionul respectiv a folosit arme cu foc îndreptate spre deținut nu numai din interiorul clădirii, ci și din acoperișurile clădirilor înconjurătoare, fiind o serie de pușcărieri care au declarat că au încercat să aresteze deținuții, în plus față de faptul că nu au fost pregătiți să facă acest lucru, în ciuda faptului că, în ciuda faptului că a fost necesar, spionii s-au bazat pe forța de ordine împotriva deținuților, care au fost protejați de către grupuri de spioni, care au fost, de asemenea, deținuți în mod necesar, în ciuda faptului că, în plus față de acest fapt, nu au fost pregătiți să facă acest lucru.
Mai mult, pe baza unor rapoarte credibile, multe persoane arestate au fost arestate fără să știe de ce și chiar au suferit încălcări ale acestora în închisorile lor, deși nu mai erau membre ale guvernului, deoarece nu mai erau membri ai unei operațiuni de arestare. În cele din urmă, nu a fost necesar să fie finalizate nici cererile de urmăriri de către autoritățile naționale ale statului, nici să fie pregătite informații privind cererile de urmăriri de către autoritățile naționale ale statului (nu a fost necesar să fie prezentate cereri de urmăriri de către instanțele naționale ale statului) pentru a se putea prezenta la Curtea Europeană de Justiție, în mod automat.
საინფორმაციო ბარათი სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალზე N239 აპრილი 2020 კუხალაშვილი და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ - 8938/07 და 41891/07 გადაწყვეტილება 2.4.2020 [მე-5 სექცია] მე-2 მუხლი მე-2 მუხლის 1-ლი პუნქტი ეფექტიანი გამოძიება მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტი ძალის გამოყენება ფაქტები – 2006 წელს თბილისის N5 საპყრობილეში ციხის ბუნტის ჩასახშობად ჩატარდა სპეცოპერაცია, რა დროსაც სპეცდანიშნულების რაზმის წევრთა ავტომატური ცეცხლსასროლი იარაღებიდან განხორციელებული სროლის შედეგად გარდაიცვალა შვიდი პატიმარი, მათ შორის- ზურაბ კუხალაშვილი (23 წლის) და არსენ ბუხრაშვილი (29 წლის). გარდა ამისა, დაზიანება მიიღო 22-მა პატიმარმა. წინამდებარე საქმეზე მომჩივნები არიან სოფიო ბუხრაშვილი, მარინა გორდაძე და რუსუდან ჩიტაშვილი, 1977, 1956 და 1938 წლებში დაბადებული საქართველოს მოქალაქეები.
პირველი და მეორე მომჩივანი ზურაბ კუხალაშვილის და და დედა არიან, ხოლო მესამე მომჩივანი გარდაცვლილი პატიმრის- არსენ ბუხრიკაშვილის დედაა. მომჩივნებმა პროკურორებისგან მოიპოვეს დოკუმენტაცია, რომელიც ადასტურებდა, რომ ორივე პატიმარი ცეცხლსასროლი იარაღის გასროლის შედეგად გარდაიცვალა. პროკურორებმა თითოეულ ოჯახს განუცხადა, რომ ლეტალური ძალა გამოყენებულ იქნა ,,უკიდურესი აუცილებლობის’’ დროს. სტრასბურგის სასამართლოს წინაშე მთავრობის მიერ წარდგენილი ინფორმაცია ადასტურებს, რომ ხელისუფლებამ პოლიციის მხრიდან ძალის გამოყენებასა და ე.წ. ციხის ბუნტთან დაკავშირებით ჩაატარა გამოძიება. აღნიშნულ ფაქტთან დაკავშირებით ექვს პატიმარს - კრიმინალურ ავტორიტეტებსა და მათთან ასოცირებულ პირებს- ბრალი წარედგინა ბუნტის დაწყებაში და მათ შეეფარდათ შესაბამისი სასჯელი.
ეროვნულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ N5 საპყრობილის პატიმრებმა პოლიციის ოფიცრებს აგურები ესროლეს, რაზეც სპეცდანიშნულების რაზმმა მათ რეზინის ტყვიებით უპასუხა. შემდეგ პატიმრებმა ისროლეს მაკაროვის იარაღიდან და ისინი განაგრძობდნენ წინააღმდეგობას, სანამ სპეცდანიშნულების რაზმმა სპეცოპერაციის შედეგად ბუნტი არ ჩაახშო. პროკურატურამ აგრეთვე დაიწყო განცალკევებული საქმის წარმოება საქმეებზე, რომლებიც ეხებოდა პოლიციის მხრიდან უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებას და ზურაბ კუხალაშვილისა და არსენ ბუხრიკაშვილის სავარაუდო მკვლელობას. პირველ საქმესთან მიმართებით გადაიდგა გარკვეული საგამოძიებო ნაბიჯები, თუმცა მეორე საქმესთან მიმართებით უცნობია გატარდა თუ არა რაიმე ღონისძიება. კონვენციის მე-2 მუხლზე დაყრდნობით, მომჩივნები დავობდნენ, რომ მათი ნათესავების გარდაცვალებაზე პასუხისმგებლობა სახელმწიფოს ეკისრებოდა.
ისინი ასევე ასაჩივრებდნენ ხელისუფლების მიერ ჩატარებული გამოძიების არაეფექტიანობას. სამართალი –მე-2 მუხლი (პროცედურული ნაწილი): სტრასბურგის სასამართლომ მომჩივანთა საჩივარი პირველ რიგში განიხილა სახელმწიფოს პროცედურული პოზიტიური ვალდებულების ჭრილში - განახორციელოს ეფექტიანი გამოძიება უკანონო ან საეჭვო გარდაცვალებასთან დაკავშირებით. მთავრობის მიერ წარმოდგენილი ინფორმაციის თანახმად, სამართალდამცავი ორგანოების მიერ ძალის გამოყენებასთან დაკავშირებით გამოძიება დაიწყო სამი თვის დაგვიანებით იუსტიციის სამინისტროს იმავე დაწესებულების მიერ, რომელმაც გასცა ციხის აღების ბრძანება და რომელიც პირდაპირ ხელმძღვანელობდა სპეცდანიშნულების რაზმს. უფრო მეტიც, თავდაპირველად ხელისუფლების შესაბამისი ორგანოები უარს აცხადებდნენ ცალკე გამოძიების დაწყებაზე ძალის არაპროპორციულ გამოყენებასთან დაკავშირებით, აცხადებდნენ რა, რომ მას უკვე მოიცავდა ის საგამოძიებო ნაბიჯები, რომელიც გადადგმულ იქნა ციხის ბუნტის ექვსი ორგანიზატორის საქმეზე.
გამოძიებას არ შეუსწავლია ოპერაციის გეგმა ან ლეტალური და ფიზიკური ძალის გამოყენება, რამაც გამოიწვია პატიმართა გარდაცვალება და დაზიანებები. მას შემდეგაც, რაც გაიხსნა დამოუკიდებელი გამოძიება ძალის გამოყენებასთან დაკავშირებით, მომჩივნებს არ მიენიჭათ დაზარალებულის სტატუსი, რითაც მათ ჩამოერთვათ მთავარი პროცედურული უფლებები. ამდენად, აღნიშნულ გამოძიებაში ფაქტობრივად არ იყო ჩართული ზურაბ კუხალაშვილისა და არსენ ბუხრიკაშვილის ოჯახის წევრები და საზოგადოება. საბოლოოდ, გამოძიება არ მისულა რაიმე დასკვნამდე. სტრასბურგის სასამართლომ დაადგინა, რომ სამართალდამცავი ორგანოების მხრიდან ძალის გამოყენებასთან დაკავშირებული სისხლის სამართლის გამოძიება არაეფექტიანი იყო, ვინაიდან ის დაიწყო დაგვიანებით, გამოძიება არ იყო დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი და მასში არ იყო ჩართული გარდაცვლილი პატიმრების ახლო ნათესავები.
შესაბამისად, მოცემულ საქმეში დაირღვა კონვენციის მე-2 მუხლის პროცედურული ნაწილი. დასკვნა : დარღვევა (ერთხმად). მე-2 მუხლი (არსებითი ნაწილი): (ა) სასამართლო განხილვის მეთოდოლოგია: ეროვნულ სასამართლოებს არ მიეცათ შესაძლებლობა, დაედგინათ შესაბამისი ფაქტები, რადგან ციხის ბუნტის ჩახშობის ოპერაციის დროს სახელმწიფო მოხელეების მხრიდან სავარაუდოდ ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების თაობაზე სამართალწარმოება ჯერ კიდევ მიმდინარეობდა. ასევე, არ ჩატარებულა საპარლამენტო გამოძიება მიუხედავად იმისა, რომ ასეთმა მასშტაბურმა ინციდენტმა შეძრა ქვეყანა და მიიქცია მნიშვნელოვანი საერთაშორისო ყურადღება.
ამგვარ გარემოებებში, როდესაც [სტრასბურგის] სასამართლოს ხელი შეეშალა მიეღო ინფორმაცია ციხის ბუნტის წინააღმდეგ ჩატარებული ოპერაციის ზუსტი გარემოებების შესახებ, იმ მიზეზების გამო, რომლებზე პასუხისმგებლობაც ობიექტურად სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოებს ეკისრებათ, მოპასუხე სახელმწიფო ვალდებულია, დამაკმაყოფილებლად და დამაჯერებლად განმარტოს მოვლენათა თანმიმდევრობა და წარმოადგინოს მყარი მტკიცებულებები, რომლებიც უარყოფენ მომჩივანთა ბრალდებებს. თუ მოპასუხე სახელმწიფო ამგვარად არ მოიქცევა, სტრასბურგის სასამართლომ შეიძლება მკაცრი დასკვნები გამოიტანოს. ვინაიდან, საბოლოოდ, მომჩივნის ბრალდებებზე სტრასბურგის სასამართლომ საკუთარი დასკვნები უნდა გააკეთოს, იგი დაეყრდნო საქმეში არსებულ მასალებს, მათ შორის ფაქტობრივ დასკვნებს, რომლებიც შედგენილი იყო შესაბამისი ეროვნული და საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამკვიდრებლების მიერ და აგრეთვე ციხის ბუნტის ექვსი ორგანიზატორის წინააღმდეგ გამოძიების შედეგებს.
(ბ) იყო თუ არა ლეგიტიმური ლეტალური ძალის გამოყენება: ლეტალური ძალის გამოყენება წმინდა სადამსჯელო მიზნებისთვის, მაშინაც კი, თუ ეს მიზნები მიმართული იყო კრიმინალური სამყაროს სავარაუდო წევრებზე, ვერ იქნება გამართლებული კონვენციის მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად. მთავრობის არგუმენტი, რომ ბარიკადების მიღმა ზოგიერთი ყველაზე აგრესიული პატიმრის მხრიდან ცეცხლსასროლო იარაღის გამოყენების შედეგად, არსებობდა რეალური და გარდაუვალი საფრთე ციხის მცველების სიცოცხლის წინააღმდეგ, საკმარისად დამაჯერებელი იყო. შესაბამისად, სამართალდამცავებს ჰქონდათ სუბიექტურად სათანადო საფუძველი იმისათვის, რომ საჭიროდ მიეჩნიათ ძალის გამოყენება. პატიმართა ქცევები მიუთითებდნენ აჯანყების მცდელობაზე. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, მოპასუხე სახელმწიფოს შეეძლო მიემართა ზომებისთვის, რომლებიც პოტენციურად მოიცავდა ლეტალური ძალის გამოყენებას.
(გ) იყო თუ არა ლეტალური ძალის გამოყენება პროპორციული: ხელისუფლებამ აღნიშნულ შემთხვევამდე წინასწარ იცოდა კრიმინალური ავტორიტეტების გეგმების შესახებ - ციხეებში გაეღვივებინათ დაუმორჩილებობა. მიუხედავად ამისა, სპეცოპერაციის რაზმს, რომლებიც მონაწილეობდა ციხის ამბოხის ჩახშობაში, არ მიუღია კონკრეტული მითითებები და ბრძანებები ზემდგომი პირებისგან ლეტალური ძალის გამოყენების ფორმასა და ინტენსივობასთან დაკავშირებით, რათა მინიმუმამდე შემცირებულიყო მსხვერპლის ალბათობა. ციხის კედლების მახლობლად ავტომატური იარაღის გამოყენება აუცილებლად გულისხმობდა ფატალური შედეგების მაღალ რისკს. მთავრობამ ვერ წარმოადგინა მტკიცებულებები იმის თაობაზე, რომ სპეცრაზმი ემორჩილებოდა ბრძანებათა ჯაჭვს და მათი მოქმედები კონტროლირებადი და სისტემატიზებული იყო.
ადამიანის უფლებათა დამცველი საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციის Human Rights Watch მიერ შეგროვებული მტკიცებულებების თანახმად, კომპეტენტურმა ორგანოებმა არც კი იცოდნენ თუ ვინ იყო პასუხისმგებელი აღნიშნულ ოპერაციაზე. კომპეტენტური ორგანოები ციხეში მომხდარი ინციდენტის ჩახშობის მიზნით არც კი განიხილავდნენ ალტერნატიული, ნაკლებად ძალადობრივი საშუალებების გამოყენებას, მაგალითად, როგორიცაა ცრემლსადენი აირის გამოყენება ან წყლის ჭავლი. აღნიშნული, აშკარა შედეგი იყო იმისა, რომ არ არსებობდა ოპერაციის ჩატარების რაიმე სტრატეგია. უფრო მეტიც, საერთაშორისო უფლებადამცველი ორგანიზაციების Amnesty Internationa-ისა და Human Rights Watch-ის მიხედვით, შესაბამისმა სპეცრაზმმა პატიმართა მიმართულებით ცეცხლსასროლი იარაღი გამოიყენეს არა მხოლოდ შენობის შიგნიდან, არამედ ასევე, გარშემო მდებარე შენობების სახურავებზე განთავსებულები იყვნენ მსროლელები, რომლებიც ისროდნენ ბრმა ტყვიებს ციხის საკნების მიმართულებით.
აღნიშნულ ფაქტებზე დაყრდნობით, ციხის ამბოხის წინააღმდეგ მონაწილე სპეცრაზმის მხრიდან ლეტალური ძალის გამოყენება იყო განურჩეველი და გადაჭარბებული. გარდა ამისა, Human Rights Watch - ის განცხადებით, არ ყოფილა ბარიკადებს მიღმა მყოფ პატიმრებთან მოლაპარაკებების სერიოზული მცდელობები, მიუხედავად იმისა, რომ პატიმრებმა ამისთვის გამოხატეს მზადყოფნა. ამ თვალსაზრისით, მიზანშეწონილია იმის აღნიშვნა, რომ პატიმრები ბუნებით იყვნენ მოწყვლადი ჯგუფი, რომლებიც სახელმწიფოს მხრიდან დაცვას საჭიროებდნენ. შესაბამისი საერთაშორისო ანგარიშების მიხედვით, სახელმწიფო ორგანოებმა ვერ შეძლეს, უზრუნველეყოთ პატიმრებისთვის ადეკვატური სამედიცინო დახმარების გაწევა ბუნტის ჩასახშობი ოპერაციის დასრულების შემდეგ. ვინაიდან რისკი განჭვრეტადი იყო, კიდევ უფრო არსებითი იყო შესაბამისი სახელისუფლებო ორგანოების ვალდებულება, შეემუშავებინათ სათანადო სამედიცინო ევაკუაციის გეგმა.
მეტიც, სანდო მოხსენებებზე დაყრდნობით, მრავალ თავისუფლებააღკვეთილ პირს არასათანადოდ მოეპყრნენ და ესროლეს კიდეც თავიანთ საკნებში, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი წინააღმდეგობას აღარ წევდნენ. ბოლოს კი, არც კომპეტენტურ ეროვნულ სახელმწიფო ორგანოებს და არც მოპასუხე მთავრობას (სტრასბურგის სასამართლოს წინაშე) არ წარმოუდგენიათ ინფორმაცია იმის შესახებ, თუ რა ბედი ეწიათ ინდივიდუალურად მომჩივანთა ოჯახის წევრებს, რომლებიც ოპერაციის მიმდინარეობის დროს გარდაიცვალნენ. იმის გათვალისწინებით, თუ როგორი სახის მოპყრობას დაუქვემდებარეს სახელმწიფოს აგენტებმა თავისუფლებააღკვეთილი პირები სპეცოპერაციის დასრულების შემდგომ, მთავრობის უუნარობა, კონკრეტული ახსნა მოეძებნა შესაბამის პირთა მკვლელობის ფაქტებისთვის, წარმოადგენდა განსაკუთრებით მძიმე გადაცდომას, რაც ეროვნულ დონეზე ჩატარებული არაეფექტიანი გამოძიების შედეგი იყო.
დასკვნა: დარღვევა (ერთხმად). მუხლი 41: მორალური ზიანის ანაზღაურების სახით, პირველ და მეორე მომჩივნებს ერთობლივად მიეკუთვნათ 40 000 ევრო, ხოლო მესამე მომჩივანს- 32 000 ევრო. მოთხოვნა მატერიალური ზიანის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. © ევროპის საბჭო/ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო სამდივნოს მიერ მომზადებული მოცემული მოკლე მიმოხივლა სასამართლოსთვის არასავალდებულოა. იხილეთ აქ სასამართლო პრაქტიკის საინფორმაციო ბარათები