AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ İKİNCİ BÖLÜM KABUL EDİLEBİLİRLİK HAKKINDA KARAR Bașvuru no. 3554/17 Yusuf İHTİYAROĞLU / Türkiye Bașkan Jovan Ilievski, Hâkimler Péter Paczolay, Juha Lavapuro, și Bölüm Yazı İșleri Müdür Yardımcısı Dorothee von Arnimin participarea pe 2 septembrie 2025 a unui Comitet convenit în cadrul Tribunalului European pentru Drepturile Omului (İkinci Bölüm), născut în 1991, Avram Avram Avram Avram in Istanbul și İzmir Barosamele înregistrată în Ankara, reprezentată de B. Özdemir İzmir Barosamele, reprezentată de Târgul İlgindir Yusuf İğdıroglu (Pred.
Pe 2 iunie 2013, la interogatoriul poliției, pe care l-a efectuat pe Bașvuran însoțit de avocatul său, el a declarat că s-a retras de grup când demonstrația a început să se transforme în violențe și că aștepta în apropierea poliției când a fost arestat de polițiști. Pe 1 iunie 2013, Bașvuran a declarat că unul dintre polițiștii l-au insultat pentru că a imitat rănile de la o fermă. Pe 4 iunie, în cadrul anchetelor, el a declarat că nu a mai fost pus sub supravegherea nici unui medic. Pe 5 iunie, la începutul anchetei, la începutul anchetei, poliția a anunțat că a început să-i facă un raport despre situația sa de sănătate. La sfârșitul anchetei, la începutul anchetei, poliția a anunțat că a început să-i facă un raport despre situația de sănătate a fiecărei persoane, inclusiv a celor doi copii.
În plus, în ceea ce privește acuzațiile de insultă, procurorul a ajuns la concluzia că, în afară de declarațiile clienților, nu există suficiente dovezi pentru a stabili inițierea unei judecăți penale împotriva suspecților. 8. procurorul a susținut că nu există nicio acuzație împotriva polițiștilor, susținând că nu a făcut nicio acuzație în cauză, iar 5 ianuarie 2016 a fost respinsă acuzația de către judecătorul din Izmir. 9. judecătorul din Anayasa, 9 iunie 2016 a decis că nu există nicio posibilitate ca persoana în cauză să fie acuzată de abuz de drepturile omului.
De asemenea, guvernul a subliniat că, chiar dacă se presupune că reclamantul a fost insultat de poliție în momentul în care a fost prins, incidentul în cauză a avut loc și reclamantul nu a suferit niciun prejudiciu spiritual, astfel încât afirmația sa nu a atins decât un pas de greutate generală prevăzut în Convenția nr. 3.Decembrie 2018 privind respectarea principiilor de sănătate a minții.
Curtea reiterează, în special, că art. 3 nu se limitează la faptele de abuz fizic, ci include și faptele de suferință psihologică. Prin urmare, dacă un abuz provoacă sentimente de frică, îngrijorare și umilire în victima, dacă scopul său este sau nu de a umili victima în ochii proprii și/sau ai altora sau de a crea o durere de demnitate, dacă încalcă direcția fizică sau spirituală a persoanei sau o forțează să acționeze împotriva voinței sau a conștiinței sale sau dacă reprezintă o necinstire onorabilă a omului, dacă afectează onoarea umană, înseamnă că o persoană este o persoană care nu poate fi respectată prin urmare.
În plus, împărțirea poverii de probă în această privință, necesară pentru a ajunge la o anumită concluzie, este direct legată de caracteristicile evenimentelor, de natura persoanei în cauză și de esența dreptului contractului în cauză. Dacă toate sau o mare parte din faptele de neînțelegere au avut loc în contextul în care autoritățile competente nu au încălcat, victima își va da seama că faptele au fost suspectate și că au fost arătate în mod clar în alte decizii (§ 43 din Hotărârea Hristos, art. 16).
În acest context, Guvernul a subliniat că, în cazul în care reclamantul a fost reprezentat de un avocat, nici în cadrul proceselor în instanță, nici în cadrul oricărei proceduri în fața Curții, nu a oferit detalii cu privire la natura și conținutul insultaților pretinse, ci doar că în timpul arestării a fost declarată insulta care i-a fost adresată de către polițistul pentru mimică. În plus, în orice caz, Curtea nu a prezentat nicio dovadă psihologică că nu a fost cu adevărat insultată de către un avocat, nici că nu a fost observată de către un medic.
În lumina particularităților menționate mai sus, Curtea a ajuns la concluzia că nu a prezentat temeiuri pentru o declarație defensibilă sau că nu a existat o declarație convingătoare în sensul că reclamantul a fost supus unei proceduri contrare articolului 3 din Convenție.19 În ceea ce privește afirmația că a fost încălcată metoda articolului 3 din Convenție, Curtea a decis că, în absența unei afirmații defensibile contrare articolului 3, autoritățile publice nu pot fi admise ca fiind obligate să adopte o poziție pozitivă pe baza unei anchete eficace privind acțiunile reclamantului (de exemplu, Hotărârea Maļinov/Latvia (k.k.), nr. 48435/07, §§ 52-53, 4 Mart 2014; Hotărârea Öcleișki/Türkçe Bașkan Yardımcısı (k.k.), nr. 1226/10, İșinöy/Yörkü, nr. 28-35, E.K., nr. 32-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-38, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-30, 20-3
Bașvuru no. 3554/17
Yusuf İHTİYAROĞLU / Türkiye
Bașkan
Jovan Ilievski,
Hâkimler
Péter Paczolay,
Juha Lavapuro,
ve
Bölüm Yazı İșleri Müdür Yardımcısı
Dorothee von Arnim’in katılımıyla 2 Eylül 2025 tarihinde Komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),
1991 doğumlu olan, İstanbul’da ikamet eden ve İzmir Barosuna kayıtlı Avukat B. Özdemir tarafından temsil edilen bir Türk vatandașı olan Yusuf İhtiyaroğlu (“bașvuran”) tarafından, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilișkin Sözleșme’nin (“Sözleșme”) 34. maddesine uygun olarak, 14 Aralık 2016 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti aleyhine Mahkemeye yapılmıș olan bașvuruyu (no. 3554/17) göz önüne alarak,
Bașvurunun, Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Dairesi eski Bașkanı Hacı Ali Açıkgül tarafından temsil edilen Türk Hükümetine (“Hükümet”) tebliğ edilmesine dair kararı dikkate alarak,
Tarafların beyanlarını göz önünde bulundurarak,
Gerçekleștirdiği müzakereler sonucunda așağıdaki kararı vermiștir:
1.
Bașvuru, bașvuranın yakalandığı sırada bir polis memuru tarafından hakarete uğradığı iddiasına ilișkindir. Bașvuran, bu durumun Sözleșme’nin 3. maddesi anlamında așağılayıcı muamele teșkil ettiğini ileri sürmüștür. Bașvuru ayrıca, bu iddialara ilișkin olarak yürütülen sorușturmanın etkinliğine ilișkindir.
2.
Bașvuran, 1 Haziran 2013 tarihinde, Gezi Parkı olayları olarak anılan geniș çaplı protestolar kapsamında İzmir’de düzenlenen bir gösteri sırasında yakalanmıștır. Ardından bir doktor tarafından muayene edilmiș ve görevli memurlara mukavemette bulunduğu ve kamu malına zarar verdiği șüphesiyle gözaltına alınmıștır.
3.
Bașvuran, 2 Haziran 2013 tarihinde avukatı eșliğinde polis tarafından gerçekleștirilen sorgusunda, gösteri șiddet eylemlerine dönüșmeye bașladığında gruptan uzaklaștığını ve polis memurları tarafından yakalandığı sırada polis merkezinin yakınlarında beklemekte olduğunu beyan etmiștir. Bașvuran, kelepçe takıldığı sırada bir mimik yaptığı için polis memurlarından birinin kendisine hakaret ettiğini ifade etmiștir.
4.
Bașvuran, aynı gün, yeniden doktor muayenesinden geçirilmiș ve serbest bırakılmıștır.
5
.
Bașvuran hakkında bir günlük gözaltı süresinin bașında ve sonunda düzenlenen doktor raporlarında, bașvuranın bilincinin açık olduğu, genel sağlık durumunun iyi olduğu ve her iki bileğinde kızarıklık bulunduğu belirtilmiștir. Son rapora göre, bașvuran, gözaltı sürecinde herhangi bir kötü muameleye maruz kalmadığını beyan etmiștir. Raporlarda, bașvuranın herhangi bir psikolojik zarara maruz kaldığına ilișkin herhangi bir șikâyeti de yer almamaktadır.
6.
Bașvuranın da aralarında yer aldığı, bazılarının yaralanma iddiasında da bulunduğu yirmi bir kiși tarafından yapılan șikâyetler üzerine, İzmir İl Emniyet Müdürlüğünde görevli polis memurları hakkında, zor kullanma yetkisinin sınırlarının așılması, yaralama ve hakaret suçlarından sorușturma bașlatılmıștır.
7.
İzmir Cumhuriyet Savcılığı, 11 Ekim 2015 tarihinde, gösteri sırasında gerçekleștirdikleri ileri sürülen eylemler nedeniyle hiçbir polis memuru hakkında kovușturmaya yer olmadığına karar vermiștir. Savcılık, hakaret iddialarına ilișkin olarak ise, müștekilerin soyut beyanları dıșında, șüpheliler hakkında ceza yargılaması bașlatılmasını gerektirecek yeterli delil bulunmadığı kanaatine varmıștır.
8.
Bașvuranın, polis memurlarına karșı herhangi bir mukavemette bulunmadığı hâlde hakarete uğradığını ileri sürerek söz konusu karara yaptığı itiraz, 5 Ocak 2016 tarihinde, İzmir Sulh Ceza Hâkimliği tarafından reddedilmiștir.
9.
Anayasa Mahkemesi, 9 Haziran 2016 tarihli kararıyla, bașvuranın bireysel bașvurusunu insan onuruna saygı hakkı bakımından incelemiș ve bașvuranın tazminat yolunu tüketmemiș olması nedeniyle bașvuruyu kabul edilemez bulmuștur.
10.
Bașvuran, polis tarafından kendisine hakaret edildiğini ve yaptığı șikâyet üzerine yürütülen sorușturmanın hızlı veya etkili olmadığını ileri sürerek, Sözleșme’nin 3, 6 ve 13. maddeleri kapsamında șikâyetçi olmuștur. Ayrıca, tazminat yolunu tüketmediği gerekçesiyle bașvurusunun reddine dair Anayasa Mahkemesi kararının, davasını sürdürmesini imkânsız kıldığını ileri sürmüștür. Bu bağlamda, söz konusu tazminat yoluna bașvurmasının mümkün olmadığını, zira ilgili polis memurunun kimliğini bilmediğini, bu bilginin ise ancak etkili bir sorușturma yürütülmesi halinde tespit edilebileceğini öne sürmüștür.
11.
Hükümet, bașvuranın kendisine yöneltildiği iddia edilen hakaretin içeriğine ilișkin herhangi bir açıklamada bulunmamıș olması nedeniyle, ileri sürdüğü iddianın savunulabilir nitelikte bir iddia olarak değerlendirilemeyeceğini, dolayısıyla Devlet makamlarının soyut nitelikteki bu iddialar hakkında etkili bir sorușturma yürütme yükümlülüğünün bulunmadığını ileri sürmüștür. Hükümet, ayrıca, bașvuranın yakalandığı sırada polis tarafından hakarete uğradığı varsayılsa bile, söz konusu olayın anlık gerçekleștiğini ve bașvuranda herhangi bir ruhsal zarara yol açmadığını, bu nedenle de Sözleșme’nin 3. maddesinde öngörülen asgari ağırlık eșiğine ulașmadığını belirtmiștir. Bu nedenle, bașvurunun açıkça dayanaktan yoksun olduğu sonucuna varmıștır.
12.
Bașvuran, Mahkemeye yaptığı bașvuruda, maruz kaldığı hakaretin kötü muamele teșkil ettiğini ve ilgili polis memurlarının tespit edilmesi ve onlar hakkında yaptırım uygulanması konusunda ulusal makamlar tarafından herhangi bir adım atılmadığını ileri sürmüștür.
13.
Mahkeme, bașvuranın Sözleșme’nin 3, 6 ve 13. maddeleri kapsamında yaptığı șikâyetlerin, yalnızca 3. madde kapsamında incelenmesi gerektiği kanaatindedir (bk.
Radomilja ve Diğerleri/Hırvatistan
[BD], 37685/10 ve 22768/12, § 126, 20 Mart 2018).
14.
Mahkeme, Sözleșme’nin 3. maddesinin esas yönünden ihlal edildiği iddiası bakımından, Sözleșme’nin 3. maddesi bağlamında psikolojik acı çektirme eylemiyle ilgili genel ilkelerin,
Aghdgomelashvili ve Japaridze/Gürcistan
(no. 7224/11, §§ 42-44, 8 Ekim 2020) kararında yer aldığını belirtir. Mahkeme, özellikle, 3. maddenin yalnızca fiziksel kötü muamele eylemleriyle sınırlı olmadığını, aynı zamanda psikolojik acı çektirme eylemini de kapsadığını yineler. Bu nedenle, bir muamele, mağdurda korku, kaygı ve așağılık duyguları uyandırıyorsa, amaç bu olsun ya da olmasın mağduru kendi gözünde ve/veya bașkalarının gözünde küçük düșürüyor veya onur kırıcı bir duruma sokuyorsa, kișinin fiziksel veya manevi direncini kırıyor ya da onu kendi iradesine veya vicdanına aykırı davranmaya zorluyorsa veya insan onuruna saygısızlık teșkil ediyor ya da insan onurunu zedeliyorsa, bu muamele “așağılayıcı” olarak nitelendirilebilir ve dolayısıyla Sözleșme’nin 3. maddesinde yer alan yasak kapsamına girer (aynı karar, § 42 ve bu kapsamda yapılan diğer atıflar).
15.
Mahkeme, Sözleșme’nin 3. maddesinin ihlal edildiği iddiasına ilișkin delilleri değerlendirirken, “makul șüphenin ötesinde” ispat standardını benimser. Mahkemenin yerleșik içtihadına göre, bu ispat, yeterince güçlü, açık ve uyumlu çıkarımların veya benzer șekilde çürütülememiș maddi karinelerin bir arada bulunmasıyla sağlanabilir. Ayrıca, belirli bir sonuca ulașmak için gerekli ikna düzeyi ile bu bağlamda ispat yükünün dağılımı, olayların özellikleriyle, öne sürülen iddianın niteliğiyle ve söz konusu olan Sözleșme hakkının mahiyetiyle doğrudan bağlantılıdır. Uyușmazlık konusu olayların tamamı ya da büyük bir kısmı münhasıran yetkili makamların bilgisi dâhilinde gerçekleșmișse, mağdurun anlattığı olayların doğruluğunu șüpheye düșürecek olguları ortaya koyan delilleri göstermek suretiyle tatmin edici ve ikna edici bir açıklamada bulunmak șeklindeki ispat yükü Hükümete düșer (aynı karar, § 43 ve bu kapsamda yapılan diğer atıflar).
16.
Mevcut davaya dönecek olursak, Mahkeme, bașvuranın doktor raporlarında belirtilen bileklerindeki kızarıklıkla ilgili herhangi bir șikâyette bulunmadığını ve yalnızca yakalanması sırasında kendisine yöneltildiğini iddia ettiği hakaret ile sonrasında yürütülen sorușturmanın etkisizliği hususlarında șikâyette bulunduğunu belirtir. Bu bağlamda, Hükümetin de belirttiği üzere, bir avukat tarafından temsil edilen bașvuran, gerek iç hukukta yürütülen yargılamalarda herhangi bir așamada gerekse Mahkeme önündeki yargılama sürecinde, iddia edilen hakaretin niteliği ve içeriği hakkında hiçbir detay vermemiș, yalnızca kelepçelendiği sırasında mimik yaptığı için polis memurunun kendisine hakaret ettiğini beyan etmekle yetinmiștir. Mahkeme, taraflarca sunulan belge ve bilgilerin hiçbirinden bașvurana gerçekten hakaret edildiğinin tespit edilemediğini de gözlemler.
17.
Bașvuran, iddia edilen olayın, ruhsal bir acı veya korku ve ıstırap hissi yașamasına neden olduğu gibi bir iddiada da bulunmamıștır. Bu bakımdan Mahkeme, bașvuran hakkında düzenlenen ve içeriğine kendisi tarafından hiçbir așamada itiraz edilmemiș olan doktor raporlarından anlașıldığı üzere, bașvuranın gözaltı süresince herhangi bir kötü muameleye maruz kalmadığını beyan ettiğine dikkat çeker (bk. yukarıda 5. paragraf). Mahkeme, ayrıca, söz konusu doktor raporlarında olayın bașvuran üzerinde herhangi bir psikolojik etkiye yol açtığının da belirtilmediğini ifade eder.
18.
Yukarıda belirtilen hususlar ıșığında, Mahkeme, bașvuranın Sözleșme’nin 3. maddesine aykırı bir muameleye maruz kaldığı yönünde savunulabilir bir iddianın temelini ortaya koyamadığı veya inandırıcı bir beyanda bulunamadığı sonucuna varmıștır.
19.
Mahkeme, Sözleșme’nin 3. maddesinin usul yönünden ihlal edildiği iddiasına ilișkin olarak, 3. maddeye aykırı bir muameleye dair savunulabilir bir iddia bulunmadığı durumda, Devlet makamlarının bașvuranın iddiaları hakkında etkili bir sorușturma yürütülmesi konusunda pozitif bir yükümlülük altında olduklarının kabul edilemeyeceğini tespit eder (bk.
Maļinovskis/Letonya
(k.k.), no. 48435/07, §§ 52-53, 4 Mart 2014;
Öcalan/Türkiye
(k.k.), no. 12261/10, §§ 28-35, 4 Eylül 2018; ve
Ghișoiu/Romanya
(k.k.), no. 40228/20, §§ 63-64, 29 Kasım 2022).
20.
Dolayısıyla, bașvuru açıkça dayanaktan yoksun olup, Sözleșme’nin 35. maddesinin 3 (a) ve 4. fıkraları uyarınca reddedilmesi gerekir.
Bu gerekçelerle, Mahkeme, oy birliğiyle,
Bașvurunun kabul edilemez olduğuna
karar vermiștir.
İșbu karar, İngilizce dilinde tanzim edilmiș olup, 25 Eylül 2025 tarihinde yazılı olarak bildirilmiștir.
Dorothee von Arnim
Jovan Ilievski
Yazı İșleri Müdür Yardımcısı
Bașkan