AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ İKİNCİ BÖLÜM KABUL EDİLEBİLİK HAKKINDA HUKUM Bașvuru No. 23677/19 Mehmet ÖZCAN / Türkiye Președintele Egidijus Kūris, judecătorii Pauliine Koskelo, Gilberto Felici și directorul departamentului de știri Hasan Bakırcı, au fost reuniți ca o ședință de istorie la 7 iunie 2022 la Comisia Europeană a Drepturilor Omului (Secția a doua), Republica Turcia, pe baza căreia s-a deschisă o anchetă în legătură cu cazul în care s-au găsit multe sume de bani și în care s-a revenit din cauza căruia s-a pierdut un cetățean turc născut în 1956, și care a fost găsit în urmă cu câteva zile, iar suspecții de la care se vorbește, și de care se spune că a dispărut în urmă cu o jumătate din cetățenii din Ankara, și de care se vorbește, și de care se vorbește, și de care se vorbește, și de care se vorbește, și de care se vorbește, și de care se întâmplă, și de care se întâmplă.
În urma anchetei efectuate de către Biroul de Procurori al Republicii, care a avut loc în diferite instituții, nu a permis găsirea ADN-ului acestuia, deoarece nu a mai luat bani din banca respectivă și nu a mai efectuat nicio tranzacție cu băncile sau notele. În plus, ADN-ul a apărut în istoria spitalului sau a administrației municipiului. 9.
În urma acestei anchete, procurorul Republicii a ajuns la concluzia că zvonul că a fost ucis de către İhsan Özcanın V.T. nu este susținut de niciun element de probă concretă.15 Pe 30 octombrie 2014, procurorul Republicii a decis că nu poate fi urmată o anchetă pentru că nu a fost găsită nicio dovadă de acuzație împotriva celor acuzați de uciderea tatălui reclamantului (Me.Y., V.T., F.T., S.A. (S.T.), C.T., Mi.Y.) Procuratorul Republicii a ajuns la concluzia că procesul de douăzeci de ani a fost încheiat.16 În 26 decembrie 2014, judecătorii din Ceașca Nevșehir au susținut că nu au fost luate decizii privind procedurile de urmărire a unei anchete și că dosarul nu este în conformitate cu legea, iar ancheta a fost respinsă în mod categoric.17 Pe 19 decembrie 2015, procurorul Republicii a concluzionat că nu există nicio dovadă de cădere a tatălui lui Özcan V.T. în cauză.
În decizia sa din 28 noiembrie 2018, Curtea Constituțională a ajuns la concluzia că ancheta în cauză este suficient de adecvată și cuprinzătoare. Curtea Constituțională a concluzionat că imediat după dispariția lui İhsan Özcan au fost inițiate anchete, că ancheta a fost efectuată cu atenția cuvenită și că autoritățile competente au luat măsuri adecvate pentru a colecta dovezi privind evenimentele. Curtea Constituțională a concluzionat, de asemenea, că V.T. a fost suspectat în mod special de implicarea în cazul dispariției lui İhsan Özcan, că o anchetă penală a fost efectuată în acest context, dar că nici o dovadă de interes pentru V.T. sau pentru orice alt individ nu susține afirmația că a fost ucis de către acesta. Curtea Constituțională a concluzionat că ancheta a fost efectuată cu atenția cuvenită și că autoritățile competente au luat măsuri adecvate pentru a se asigura că nu a fost efectuată nicio anchetă adecvată și că nu a fost efectuată nicio anchetă cu privire la cazul respectiv.
În plus, Curtea, care are competența de apreciere în materie de legalitate a cazurilor și a cazurilor, ajunge la concluzia că, în speță, plângerile reclamantului sunt adecvate de examinare numai în ceea ce privește art. 2 din Convenție (Radomilja și alții/Hirvatistan [BD], nr. 37685/10 și 22768/12, § 126, 20 martie 2018).23 În cazul constatării faptelor, Curtea, conștientă de caracterul secundar al atribuției sale, se supune examinării sale, cu excepția cazului în care circumstanțele cauzei nu au împiedicat acest lucru, se bazează pe concluzia că, fără motive întemeiate, în anumite condiții, este util ca o instanță judecătorească să reamintească că persoana responsabilă de executarea executării nu a murit (Radomilja și alții/Hirvatistan [BD], nr. 61496/128, § 59, în cazul în care este vorba de identificarea faptelor, fiind conștientă de caracterul secundar al funcției sale, se supune examinării sale în sine, cu excepția cazului în care nu este evitat acest lucru, fără motive întemeiate, că nu este necesar să se amintească că persoana responsabilă de executarea executării a fost ucisă în mod iminent (Bărâta sau în cazul în care nu a fost identificată o persoană în pericol de viață sau în legătură cu moartea persoana sa, nr. 61498/Bülcană/România lui İhülcan [Bülcan], nr. 61498/128, 25 aprilie 2017, § 59, în cazul în care se aflătură E.
Prin urmare, în circumstanțele specifice cauzei în discuție, nu se poate concluziona că autoritățile competente nu au luat măsuri pentru a preveni existența unui pericol concret și apropiat pentru viața tatălui dispărut al reclamantului și că acestea ar fi putut recurge în mod rezonabil la aceste măsuri.27 Prin urmare, art. 2 din Convenție impune o obligație permanentă de a oferi autorităților competente explicații cu privire la ceea ce s-a întâmplat cu cercetarea și interesul lui İhsan Özcanı (Varnava și alții împotriva Turciei [BD], no.16064/90 și alți 8 reclamanti, § 186, în AİHM 2009).Nitecimin a decis că, în cazul în care nu s-a clarificat rezultatul sănătății persoanei în cauză, cererile de anchetă sunt considerate ca fiind potențial neîndeplinite (a se vedea art. 28 din Convenție, § 148).29 În acest context, o procedură de anchetă a fost inițiată de către ofițerul de anchetă pentru a-l investiga pe tatăl său, iar în cazul în care nu s-a început încă o anchetă oficială, Curtea a decis că, în ciuda faptului că există o serie de elemente de temei de că tatăl său a dispărut, nu există încă o cale de atac adecvată de către autoritatea competentă, iar în cazul în care nu s-a început încă o anchetă, se poate face o anchetă în mod eficient, în mod general, în condițiile în care există o amenință de drept, în care nu există o cauză de fapt, în cazul în care nu există o cauză de fapt, în cauză de fapt, în cauză de fapt, în cauză de fapt, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză, în cauză,
În acest context, anchetatorii au interogat mai mulți martori în scopul de a investiga dacă nu a existat o ceartă între İhsan Özcan și oricare dintre ei și, dacă este necesar, pentru a stabili existența unei posibile intenții de crimă. Toți suspecții au fost reținuți. În cazul în care afirmația de crimă nu a fost în mod serios prevăzută, niciunul dintre aceste elemente nu va fi descoperit. Cu toate acestea, procurorul Republicii a decis că, din cauza lipsei de elemente de probă pentru deschiderea procesului penal și a lipsei de dovezi suficiente pentru a stabili durata legală a unei perioade de douăzeci de ani, nu există nicio probă pentru a stabili durata unei perioade de probă.
În sens general, Curtea nu vede nicio deficiență care ar putea duce la o îndoială cu privire la calitatea și adecvarea generală a anchetei desfășurate de autoritățile naționale. 35. în consecință, plângerile reclamantului sunt în mod evident lipsite de temei și trebuie respinse în conformitate cu art. 35 alineatul (3) litera (a) și (4) din Convenție. Pe aceste motive, Curtea, în unanimitate, a decis că decizia este inadmisibilă.
Bașvuru No. 23677/19
Mehmet ÖZCAN / Türkiye
Bașkan
Egidijus Kūris,
Hâkimler
Pauliine Koskelo,
Gilberto Felici,
ve
Bölüm Yazı İșleri Müdürü
Hasan Bakırcı’nın katılımıyla, 7 Haziran 2022 tarihinde Komite olarak toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan davanın temelinde bulunan ve 1956 doğumlu bir Türk vatandașı olan, Tekirdağ’da ikamet eden ve İstanbul Barosuna Bağlı Avukat S. Șen tarafından temsil edilen Mehmet Özcan’ın (“bașvuran”) 20 Nisan 2019 tarihinde, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlișkin Sözleșme’nin (“Sözleșme”) 34. maddesi uyarınca yapmıș olduğu bașvuruyu (23677/19 no.lu) dikkate alarak,
Gerçekleștirilen müzakerelerin ardından așağıdaki kararı vermiștir:
1.
Dava, bașvuranın babasının kaybolmasıyla ilgilidir.
2.
Bașvuranın babası İhsan Özcan, 24 Ocak 1995 tarihinde, Nevșehir’de kaybolmuștur.
3.
Söz konusu endișe verici kaybolma nedeniyle ceza sorușturması açılmıștır.
4.
Bașvuran ve ailesi de dâhil olmak üzere, birçok tanık dinlenmiștir. Söz konusu tanıklar, yakınlarının Ankara’ya bir ev satın almaya gitmek için önemli miktarda parayla birlikte evinden ayrıldığını belirtmișlerdir.
5.
İhsan Özcan’ı gören son kiși olan V.T.nin ifadesi dinlenmiștir. V.T., söz konusu gün aynı arabada birlikte olduklarını, İhsan Özcan’ın Kayseri’de indiğini ve İhsan Özcan’ın nerede bulunduğunu bilmediğini iddia etmiștir. V.T., ilgilinin yeniden evlenmek için Kayseri’ye gittiğini belirtmiștir.
6.
V.T., Se.T. ve F.T., 15 Șubat 1995 tarihinde, gözaltına alınmıșlardır. Söz konusu kișiler, İhsan Özcan’ın kaybolmasıyla herhangi bir ilgilerinin olmadığını iddia etmișlerdir.
7.
T.K. isimli bir kiși, İhsan Özcan’ı Kayseri’de birçok defa gördüğünü iddia etmiștir.
8.
Farklı kurumlar nezdinde Cumhuriyet Savcılığı tarafından yürütülen sorușturmada, ilgili bankadan para çekmemiș ve banka ya da noterlerde herhangi bir ișlem yapmamıș dolayısıyla izinin bulunmasına imkân vermemiștir. İlgili ayrıca, hastanede ya da Emniyet Müdürlüğünde de görünmemiștir.
9.
Cumhuriyet Savcılığı aynı zamanda, İhsan Özcan’ın terör örgütüyle herhangi bir bağlantısının olmadığını ve kayıtlarda ilgilinin hayatını kaybettiğine dair herhangi bir bilginin yer almadığını kaydetmiștir.
10.
Cumhuriyet Savcılığı, sorușturma kapsamında, birçok ihbar mektubunu dikkate almıș ve bu bağlamda pek çok tanığı dinlemiștir.
11.
Bilhassa, V.T.nin telefonu dinlemeye alınmıș, ancak V.T.nin telefon konușmalarından hiçbiri, davanın aydınlatılmasına imkân vermemiștir.
12.
Sorușturma dosyasına yönelik belirleyici bir unsurun söz konusu olduğunu ileri süren, İhsan Özcan’ın ailesi tarafından bulunan kan lekeli eșarbın üzerinde, 10 Eylül 2013 tarihinde moleküler bir analiz yapılmıștır. Ancak eșarbın üzerinde bulunan DNA, ilgilinin bașına ne geldiği konusunda daha fazla bir açıklama getirilmesine imkân vermemiștir.
13.
V.T., 5 Mart 2014 tarihinde, Cumhuriyet Savcısı tarafından yeniden dinlenmiștir. V.T., İhsan Özcan’ın kaybolmasıyla herhangi bir ilgisinin bulunmadığını yeniden ifade etmiștir.
14.
Cumhuriyet Savcısı, İhsan Özcan’ın V.T. tarafından öldürüldüğü yönündeki söylentinin herhangi bir somut delil unsuruyla desteklenmediği kanaatine varmıștır.
15.
Cumhuriyet Savcısı, 30 Ekim 2014 tarihinde, bașvuranın babasının öldürülmesinde suçlanan kișiler (Me.Y., V.T., F.T., S.A. (S.T.), C.T., Mi.Y.) hakkında aleyhte bir unsurun bulunmadığı gerekçesiyle, kovușturmaya yer olmadığına karar vermiștir. Cumhuriyet Savcısı, yirmi yıl süren kamu davasının zaman așımına uğradığı sonucuna varmıștır.
16.
Nevșehir Sulh Ceza Hâkimliği, 26 Aralık 2014 tarihinde, kovușturmaya yer olmadığına dair kararın usul kurallarına ve yasal hükümlere uygun olduğu kanısına vararak, bașvuranın itirazını reddetmiștir.
17.
Dosyadaki unsurlardan, İhsan Özcan’ın kaybolmasına ilișkin ceza sorușturması dosyasının halen açık olduğu anlașılmaktadır.
18.
Bașvuran, 2 Mart 2015 tarihinde, Anayasa Mahkemesine bașvuruda bulunmuștur. Bașvuran, babasının kaybolmasıyla ilgili yürütülen sorușturmanın etkin olmadığını iddia etmiș ve V.T.nin kesinlikle babasını parasını çalmasının ardından öldürdüğünü ileri sürmüștür.
19.
Anayasa Mahkemesi, 28 Kasım 2018 tarihli kararla, söz konusu sorușturmanın yeterince uygun ve kapsamlı olduğu kanısına varmıștır. Anayasa Mahkemesi, İhsan Özcan’ın kaybolmasının hemen ardından araștırmaların bașlatıldığı, sorușturmanın gereken özenle yürütüldüğü ve yetkili makamların olaylara ilișkin delil unsurlarını toplamak için uygun tedbirleri aldıkları kanaatine varmıștır. Anayasa Mahkemesi ayrıca, V.T. hakkında özellikle İhsan Özcan’ın kaybolması olayına karıștığına dair șüphelenildiğini, bu bağlamda ceza sorușturmasının açıldığını, ancak herhangi bir delilin ilgilinin V.T. ya da bașka herhangi biri tarafından öldürüldüğünün tespit edilmesini sağlamadığını belirtmiștir. Anayasa Mahkemesi, Cumhuriyet Savcılığı tarafından yürütülen sorușturmanın yeterliliği ve ivediliğinin sorgulanmasına neden olabilecek herhangi bir eksiklik tespit etmemiștir. Sonuç olarak, Anayasa Mahkemesi, bașvurunun açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle kabul edilemez olduğuna karar vermiștir.
20.
Bașvuran, babasının kaybolmasıyla ilgili yürütülen sorușturmanın etkin olmadığını iddia ederek, Sözleșme’nin 2, 5, 6 ve 13. maddelerinin ihlal edilmesinden șikâyet etmektedir. Bașvuran, babasının kesinlikle kasıtlı olarak öldürüldüğünü, ancak yetkili makamların aleyhte unsurların varlığına rağmen bu varsayım hakkında sorușturma yapmak için uygun tedbirleri almadıklarını ileri sürmektedir.
21.
Mahkeme öncelikle, bașvuranın iddialarının genel nitelikte olduğunu ve desteklenmediğini gözlemlemektedir.
22.
Olay ve olguların hukuki nitelendirmesi konusunda takdir yetkisine sahip olan Mahkeme, mevcut davada, bașvuranın șikâyetlerinin yalnızca Sözleșme’nin 2. maddesi açısından incelenmesinin uygun olduğu kanısına varmaktadır (
Radomilja ve diğerleri/Hırvatistan
[BD], no.
37685/10 ve 22768/12, § 126, 20 Mart 2018).
23.
Mahkeme, olayların tespit edilmesi söz konusu olduğunda, görevinin ikincil niteliğinin farkında olarak, kendi incelemesine sunulan davanın koșulları bunu kaçınılmaz kılmadığı sürece, haklı nedenler olmaksızın, birince derece mahkemesi hâkiminin görevini üstlenemeyeceğini hatırlatmasının yararlı olacağı kanısına varmaktadır (
Bărbulescu/Romanya
[BD], no. 61496/08, § 129, 5
Eylül 2017, ve
Mustafa Tunç ve Fecire Tunç/Türkiye
[BD], no. 24014/05, § 182, 14
Nisan 2015).
24.
Mahkeme, bașvuranın kaybolan babasının Devlet makamlarının sorumluluğu altında tutulduğunu iddia etmediğini kaydetmektedir. Ayrıca Mahkeme dosyada, İhsan Özcan’ın ölü bulunduğunu veya öldürüldüğünü ya da ihtilaf konusu kaybolmanın ilgilinin hayatını tehlikeye atan koșullarda meydana geldiğini belirten herhangi bir unsurun yer almadığını tespit etmektedir.
25.
İhsan Özcan’ın hayatına yönelik gerçek ve yakın bir riskin varlığına ilișkin olarak, Mahkeme, dosyadaki unsurlar göz önünde bulundurulduğunda, makul bir șekilde, yetkili makamların İhsan Özcan’ın kaybolmasından önceki süre boyunca ilgiliye karșı herhangi bir husumetin bulunduğuna dair bilgilendirildikleri kanısına varılamayacağını belirtmektedir.
26.
Bu nedenle, mevcut davaya özgü koșullarda, yetkili makamların, bașvuranın kaybolan babasının hayatına yönelik kesin ve yakın bir tehlikenin gerçekleșmesini önlemek amacıyla makul olarak bașvurabilecekleri tedbirleri almadıkları sonucuna varılamaz.
27.
Dolayısıyla Sözleșme’nin 2. maddesi, yetkili makamlara, İhsan Özcan’ı arama ve ilgilinin bașına ne geldiği konusunda açıklamalar sunma hususunda sürekli bir yükümlülük getirmektedir (
Varnava ve diğerleri/Türkiye
[BD], no.16064/90 ve diğer 8 bașvuru, § 186, AİHM 2009). Nitekim usul yükümlülüğü, ilgili kișinin akıbeti aydınlatılmadığı sürece, potansiyel olarak devam etmektedir (
ibidem
, § 148).
28.
Bu bağlamda, usul yükümlülüğünün kapsamı açıktır. Esasen, resmi bir sorușturma yoluyla, yașam hakkını koruyan ulusal kanunların etkin bir șekilde uygulanmasının sağlanması söz konusudur.
29.
Mevcut davada, Mahkeme, bașvuranın, kendi ifadesine göre, babasının kendisiyle ilgili korkuları artıracak gerçek nedenlerin olduğu bir durumda bulunmasına rağmen, babasının izinin kaybolduğu yönündeki șikâyetleri hakkında adli makamlar tarafından ceza sorușturmasının açıldığını kaydetmektedir.
30.
Mahkeme, bașvuran tarafından genel ve soyut bir șekilde dile getirilen iddiaların aksine, yetkili makamların İhsan Özcan’ı bulmak için yeterli tedbirler aldıkları kanaatine varmaktadır. Nitekim bilhassa birçok tanığın ifadesi ceza sorușturması kapsamında dinlenmiștir.
Ayrıca, yetkili makamların kilit tanıkları sorgulamadıklarının ya da ifadeleri uygun olmayan bir șekilde dinlediklerinin iddia edilmesini sağlayan herhangi bir unsur bulunmamaktadır.
31.
Mahkeme aynı zamanda, sorușturmadan sorumlu kișilerin olası çeșitli belirtileri araștırdıklarını tespit etmektedir. Adam öldürme iddiası özellikle kabul edilmiș ve adli sorușturma açılmıștır. Bu bağlamda, sorușturmacılar, İhsan Özcan’ın herhangi biriyle bir anlașmazlığının bulunup bulunmadığını araștırmak ve gerektiği takdirde, olası bir adam öldürme için bir saikin varlığını tespit etmek amacıyla birçok tanığı sorgulamıșlardır. Șüpheli kișilerin tamamı gözaltına alınmıștır. Suç iddiasının ciddi bir șekilde öngörülmemesi halinde, bu tedbirlerden hiçbirinin alınamayacağı açıktır.
Bununla birlikte, Cumhuriyet Savcısı, kamu davası açmak için yeterli unsurların bulunmaması nedeniyle ve yirmi yıllık yasal zaman așımı süresinin dolduğunu tespit ederek, kovușturmaya yer olmadığına karar vermiștir. Bu karar, Sulh Ceza Hâkimliği tarafından onaylanmıștır.
32.
Mahkeme ayrıca, bașvuranın yargılamaya etkin bir șekilde katılabilmesi için yeterli bir derecede, sorușturma sırasında toplanan bilgilere erișimden yararlandığını gözlemlemektedir.
33.
Mahkeme dolayısıyla, bașvuranın iddialarının aksine, sorușturmadan sorumlu makamların olay ve olguları aydınlatma ve bașvuranın yakınını bulma isteğinin sorgulanmasını sağlayacak herhangi bir unsurun bulunmadığı kanısına varmaktadır.
34.
Bu nedenle Mahkeme de, Türk Anayasa Mahkemesi gibi, bașvuranın söz konusu sorușturmanın seyrinde önemli eksikliklerin bulunduğunu kanıtlayamadığı kanaatine varmaktadır. Genel anlamda, Mahkeme, ulusal makamlar tarafından yürütülen sorușturmanın genel olarak yeterliliği ve ivediliğinin sorgulanmasına neden olabilecek herhangi bir eksiklik görmemektedir.
35.
Sonuç olarak, bașvuranın șikâyetleri, açıkça dayanaktan yoksundur ve Sözleșme’nin 35. maddesinin 3. fıkrasının (a) bendi ve 4. fıkrası uyarınca reddedilmelidir.
Bu gerekçelerle, Mahkeme, oy birliğiyle,
Bașvurunun kabul edilemez olduğuna
karar vermiștir.
İșbu karar, Fransızca dilinde tanzim edilmiș olup, 30 Haziran 2022 tarihinde yazılı olarak bildirilmiștir.
Hasan Bakırcı
Egidijus Kūris
Yazı İșleri Müdürü
Bașkan