AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ İKİNCİ BÖLÜM KABUL EDİLEBİLİRİK HAKKINDA KARAR Bașvuru No. 59557/08 Aynur ȘENGÜL / Türkiye 4 decembrie 2018, Curtea Europeană a Drepturilor Omului (İKİNCİ BÖLÜM KABUL EDİLEBİLİRİK HAKKINDA KARAR) formată cu participarea președintelui Julia Laffranque, judecătorului Stéphanie Mourou-Vikström și directorului adjunct al Departamentului de Afaceri Juridice Hasan Bakırcı (İKİNCİ BÖLÜM), a avut loc în 21 noiembrie 2008, după ce a avut loc o întâlnire cu o persoană numită anterior, a avut loc cu forța, după ce a avut loc o demonstrație de sănătate, la sfârșitul căreia a fost interceptată de către guvernul Republicii.
Avocatul İstanbul Cumhuriyet, din 14 mai 2007, a decis că nu există loc pentru o convorbire cu privire la solicitant, deoarece nu a fost stabilită suficientă infracțiunea de rezistență. Bașvuran, din 30 mai 2007, a depus o plângere împotriva lui Nöbetçi Adli Polis Memuru C., care a fost reținut în arest. Bașvuran se plânge că a fost ținut de un polițist pentru mai mult de șase ore în carcasa de poliție și că în acest timp a fost torturat și bătut. Bașvuran, în ciuda faptului că a venit la locul de muncă și a arătat cartea de identitate, a susținut că a fost închis. Bașvuran, la sosirea la școală, a declarat că și-a informat colegii și Barosul din Istanbul prin telefon despre situație și a cerut intervenția din partea acestuia.
Çıkın, așteaptă, susun. Bașvuran a declarat că îl sună din nou pe președintele Baroului. Avocatul Muhatabın a declarat că, în scopul eliberării reclamantului, a fost intervievat de savcici și că ar trebui să fie eliberat de mult timp. Când Bașvuran a mers din nou la întâlnirea cu Memuru C. de Poliție, persoana în cauză s-a îndreptat în mod amenințător, strigând și făcând presiuni cu insulte. În plus, el a ridicat mâna în mod care să bată reclamantul, dar alți polițiști au intervenit pentru ca reclamantul să iasă din birou. Bașvuran, după atac, a declarat că l-a căutat de mai multe ori pe Barocan, a cerut intervenție și că mai mulți avocați din acest bar au sosit la ora 14.30 în biroul lui.
Procurorul Republicii a luat declarația avocatului C.nin, în data de 16 august 2007. Procurorul a răspuns că arestarea reclamantului a fost efectuată de forțele de securitate responsabile cu desfășurarea procesului. Procurorul a declarat că nu a putut fi contactat de către procurorul general din cauza protestelor din 1 mai, deoarece acesta era prezent la o întâlnire. Procurorul a declarat că reclamantul era avocat, a început să-l bată și să-l amenințe și a încercat să părăsească cartea. Procurorul a relatat evenimentele și a decis să fie verificat de un funcționar al municipiului. Procurorul a început audierea pe 6 septembrie 2007, iar în momentul în care acesta a încercat să o reia.
La finalul procesului, la 22 februarie 2008, procurorul Republicii a decis că nu există nici un motiv pentru a-l revoca pe procuror pentru abuzul de funcție, insultarea și încercarea de a-l răni pe procurorul C. În plus, procurorul Republicii a decis că nu există nici un motiv pentru a-l revoca pentru că a încercat să meargă la Taksim Meydanı în ciuda interdicției de către Guvern, iar procurorul Republicii a anunțat că a fost arestat în acest scop și dus la Poliția Beșiktaș.
Guvernul susține că reclamantul, arestarea și detenția sa sunt încalcătoare de art. 5 din Convenție. Guvernul invită Curtea să pronunțe că această plângere este inadmisibilă, în temeiul art. 91 al Codului de procedură penală (CMK), din cauza lipsei de obiecții la detenție, din cauza neevaluării căilor de atac interne. Guvernul susține că CMK are dreptul de a depune o plângere în justiție, în conformitate cu art. 141.
Curtea observă că reclamantul a fost interogat la ora 9.30 și dus la Poliția din Beșiktaș, unde a fost ținut până după-amiaza. Curtea a stabilit că, deși reclamantul nu a fost internat într-o celulă în perioada în cauză și are o anumită libertate de mișcare în cadrul poliției, în special posibilitatea de a folosi liber telefonul mobil, nu este posibil să părăsească secția de poliție. Prin urmare, în perioada în cauză, se înțelege că scopul Convenției este privarea de libertate în sensul articolului 5. fıkrası. Curtea a concluzionat că motivul reclamantului este privarea de libertate în sensul articolului 5. fıkrası.
În plus, întrucât Curtea nu contestă în drept intern arestarea reclamantului - iar plângerea interesului are ca scop stabilirea răspunderii penale a ofițerului de poliție responsabil de arestare, nu numai de arestare, ci și de detenție, în special în ceea ce privește afirmațiile umilitoare ale reclamantului - constată că este necesară evaluarea libertăților care au apărut între solicitanți. Faptul că a fost pronunțată o hotărâre în privința reclamantului nu schimbă în niciun fel natura suspiciunii care a cauzat interogarea reclamantului (de exemplu, Stratișda, Stratișda împotriva Turciei, nr. 160/82/90 § 229, octombrie 2009).
În acest context, Curtea este conștientă de posibilitățile ca funcționarea poliției, care este indisolubilă de libertatea de detenție, să implice în special că o persoană nu poate fi reținută de poliție. Astfel, Curtea, înainte de a reține o persoană în detenție și de a o elibera în mod limitat, acceptă un anumit termen scurt necesar pentru a-și îndeplini scopul (în conformitate cu hotărârea Urgența/Francox, nr. 1.255, 5.83, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.85, 5.
Curtea, în lumina tuturor elementelor de care dispune, nu constată nicio presupunere că au fost încălcate drepturile și libertățile garantate de Convenție; prin urmare, aceste plângeri sunt evident nefondate și, în temeiul articolului 35 alineatul (3) și (4) din Convenție, trebuie respinse.
Bașvuru No. 59557/08
Aynur ȘENGÜL / Türkiye
4 Aralık 2018 tarihinde,
Bașkan
Julia Laffranque,
Hâkimler
Stéphanie Mourou-Vikström
ve
Bölüm Yazı İșleri Müdür Yardımcısı
Hasan Bakırcı’nın katılımıyla olușturulan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (“İkinci Bölüm”), Daire olarak toplanarak, 21 Kasım 2008 tarihinde yapılan yukarıda belirtilen bașvuruyu ve bașvurana tarafından cevaben sunulan görüșler ile davalı Hükümet tarafından sunulan görüșleri dikkate alarak, gerçekleștirilen müzakerelerin ardından așağıdaki kararı vermiștir:
OLAY
Bașvuran, Aynur Șengül Türk vatandașı olup 1979 doğumludur ve İstanbul’da ikâmet etmektedir. Bașvuran, İstanbul Barosuna bağlı olan bir avukattır. Bașvuran, Mahkeme önünde, aynı ilde avukat olan G. Altay tarafından temsil edilmiștir.
Türk Hükümeti (“Hükümet”) kendi görevlisi tarafından temsil edilmiștir.
Davanın koșulları, bașvuranlar tarafından ifade edildiği șekliyle, așağıdaki gibi özetlenebilmektedir.
Bașvuran, 1 Mayıs 2007 tarihinde, yakalanmıș ve diğer yüzlerce göstericiyle birlikte Beșiktaș Polis Karakoluna götürülmüștür. Bașvuran, Taksim Meydanı’nda toplanılmasını yasaklayan Valilik kararı olmasına rağmen, bu meydana ulașılması için polis engelini zorlamakla suçlanmıștır. Bașvuran da dâhil olmak üzere, doksan dört gösterici, Cumhuriyet savcısının emri üzerine gözaltına alınmıștır. Bașvuran, gözaltı sonunda, saat 15.00 sularında, Cumhuriyet savcısı tarafından dinlenmeden önce, sağlık muayenesinden geçmiștir. Bașvuran, dinlendikten sonra serbest bırakılmıștır.
İstanbul Cumhuriyet savcısı, 14 Mayıs 2007 tarihinde, direnme suçunun yeterince tespit edilmemesi nedeniyle, bașvuran hakkında kovușturmaya yer olmadığına dair karar vermiștir.
Bașvuran, 30 Mayıs 2007 tarihinde, gözaltına alınırken Nöbetçi Adli Polis Memuru C. hakkında șikâyette bulunmuștur. Bașvuran, polis memuru tarafından altı saatten fazla karakolda keyfi olarak tutulmasından ve bu süre içerisinde hakaret ve darp edilmesinden șikâyet etmektedir. Bașvuran, iș yerine gitmesine ve meslek kartını göstermesine rağmen, yakalandığını iddia etmiștir
.
Bașvuran
,
karakola geldiğinde, meslektașlarını ve İstanbul Barosunu telefon ile durumundan haberdar ettiğini ve müdahale edilmesini talep ettiğini belirtmiștir. Bașvuranın telefonundaki muhatabı, hemen serbest bırakılması amacıyla, savcılık nezdinde Baro Bașkanı tarafından yapılan girișimlerden söz etmiștir. Bașvuran, bir gelișme yașanmaksızın geçen yarım saatin ardından, durumuyla ilgili olarak bilgi almak için Polis Memuru C’nin bürosuna gitmiștir. O sırada polis memuru șu șekilde bağırmıștır:
“Çıkın, bekleyin, susun”. Bașvuran, Baro Bașkanını tekrar aradığını belirtmiștir. Muhatabın avukatı, bașvuranın serbest bırakılması amacıyla, savcılık ile görüșüldüğünü ve çoktandır serbest bırakılması gerektiğini dile getirmiștir. Bașvuran, tekrar Polis Memuru C. ile görüșmeye gittiğinde, ilgili tehdit edici bir șekilde kendisine yönelmiș, bağırarak ve hakaret ederek baskı uygulamıștır. Ayrıca, ilgili, bașvuranı darp edecek șekilde elini kaldırmıș ancak diğer polisler bașvuranın bürodan çıkması için müdahalede bulunmușlardır. Bașvuran, saldırıdan sonra, birçok defa Baro Bașkanını aradığını, müdahale edilmesini talep ettiğini ve söz konusu baronun birçok avukatının saat 14.30 sularında karakola geldiğini belirtmiștir. Bașvuran, avukatlardan birinin Bașsavcıyla kișisel olarak görüștükten sonra, Cumhuriyet savcısı tarafından dinlendiğini ve saat 16.30 sularında serbest bırakıldığını belirtmiștir. Bașvuran, sarf edilen hakaretler, tehditler ve șiddet eylemleri nedeniyle, manevi zarara uğradığını iddia etmiștir.
Cumhuriyet savcısı, 16 Ağustos 2007 tarihinde, Polis Memuru C.’nin ifadesini almıștır. Polis Memuru C., bașvuranın yakalanmasına itiraz etmesi hususunda cevap verdiğini, bu tedbirin kendisi yerine gösteriden sorumlu olan güvenlik güçleri tarafından gerçekleștirildiğini belirtmiștir. Polis Memuru C., Bașsavcının 1 Mayıs tarihli gösteriler nedeniyle, toplantıda olması sebebiyle erișilebilir olmadığından hemen nöbetçi savcıyı aradığını dile getirmiștir. Polis Memuru C., daha sonra savcıya yeniden ulașmak istediği sırada, bașvuran avukat olduğunu belirterek, kendisine hakaret ve tehdit etmeye bașlamıș ve karakoldan ayrılmaya çalıșmıștır. Polis Memuru C., savcıya bu olayları anlatmıș ve savcı ilgili hakkında kamu görevlisine hakaret suçundan gözaltına alınmasına karar vermiștir.
Cumhuriyet savcısı, 6 Eylül 2007 tarihinde, bașvuranı dinlemiș ve bașvuran ise șikâyetinin içeriğini yinelemiștir. Ayrıca, savcı bașvuran ile eș zamanlı olarak yakalanan arkadașını ve ilgili tarafından belirtilen tanıkları da dinlemiștir.
Sorușturmanın sonunda, 22 Șubat 2008 tarihinde, Cumhuriyet savcısı Polis Memuru C. hakkında görevi kötüye kullanma, hakaret ve yaralamaya teșebbüsü suçlarından kovușturmaya yer olmadığına dair karar vermiștir. Cumhuriyet savcısı, bașvuranın Valilik yasağına rağmen, Taksim Meydanı’na gitmeye çalıștığını bu kapsamda yakalandığını ve Beșiktaș Polis Karakoluna götürüldüğünü kaydetmitir. Cumhuriyet savcısı, bu tedbirlerin Cumhuriyet savcısının talimatları uyarınca alındığını ve yapılan eylemlerde usulsüzlüklerin yapılmadığını kaydetmiștir. Polis Memuru C.’nin bașvurana hakaret ettiği iddiasıyla ilgili olarak, savcı ilgilinin soyut delilleri haricinde hiçbir delilin bulunmadığını kaydetmiștir.
Beyoğlu Ağır Ceza Mahkemesi, 22 Nisan 2008 tarihinde, bașvuran tarafından yapılan itirazı reddetmiștir.
Bașvuran, Sözleșme’nin 5. maddesinin 1. fıkrasının c) bendini ileri sürerek, yakalanmasının ve gözaltına alınmasının hiçbir meșru gerekçeye dayanmadığını iddia etmektedir. Bașvuran, avukat olması ve söz konusu tarihte iș yerine gitmesi nedeniyle, suçu ișlediğine dair suçlanması için makul nedenlerin bulunmadığından șikâyet etmektedir. Ayrıca, bașvuran yakalanması ve hakkındaki suçlamalar nedeniyle, bilgi sahibi olamadığından șikâyet etmektedir. Sonuç olarak, bașvuran hemen serbest bırakılmadığından ve hâkim önüne çıkarılmadığından șikâyet etmektedir.
Bașvuran, Sözleșme’nin 13. maddesini ileri sürerek, kötü muamele iddialarının gerektiği gibi incelenmediğini iddia etmektedir.
Sözleșme’nin 5. Maddesine İlișkin Șikâyetler
Bașvuran, yakalanmasının ve gözaltına alınmasının, Sözleșme’nin 5. maddesine aykırı olmasından șikâyet etmektedir.
Hükümet, Mahkemeyi bașvuranın Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 91. maddesinin 5. fıkrası uyarınca (“CMK”), gözaltına alınmasına itiraz etmemesi sebebiyle, iç hukuk yollarının tüketilmemesi nedeniyle, bu șikâyetin kabul edilemez olduğuna karar vermeye davet etmektedir. Hükümet, ilgilinin CMK’nın 141. maddesinde öngörülen tazminat bașvurusunda bulunma hakkına sahip olduğunu eklemektedir. Ayrıca, Hükümet, altı aylık süre kuralına riayet edilmediğine ilișkin bir itiraz ileri sürmektedir. Hükümet, bașvuranın CMK’nın 91. maddesi gereğince, gözaltına alınmasına itiraz etmemesi ve sorușturmanın yalnızca kötü muamele iddialarıyla ilgili olması nedeniyle, ilgilinin olay tarihinden itibaren altı ay süre içerisinde bașvuruda bulunmuș olması gerektiğini ancak bașvuranın verilen süre içerisinde bașvuruda bulunmadığı kanaatine varmaktadır.
Mahkeme, bu șikâyetin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle, Hükümet tarafından ileri sürülen itirazların incelenmesinin gerekli olmadığını değerlendirmektedir.
Mahkeme, bașvuranın saat 9.30 sularında sorgulandığını ve hemen Beșiktaș Polis Karakoluna götürüldüğünü ve bu karakolda öğleden sonrasına kadar tutulduğunu gözlemlemektedir. Bașvuranın söz konusu dönem boyunca bir hücreye alınmadığının ve karakolun bünyesinde belirli bir hareket özgürlüğüne özellikle cep telefonunu özgürce kullanma imkânına sahip olmasına rağmen, karakoldan ayrılmasının mümkün olmadığını tespit emiștir. Dolayısıyla, ihtilaf konusu dönemde, Sözleșme’nin 5. maddesinin 1. fıkrası anlamında, özgürlükten yoksun olduğu anlașılmaktadır. Geriye, bașvuranın Sözleșme’nin 5. maddesinin 1. fıkrası anlamında ve bu hükmün amaçları uyarınca, “yasal yollara göre” özgürlüğünden yoksun bırakılıp bırakılmadığı hususunun incelenmesi kalmaktadır.
Mahkeme, öncelikle bașvuranın bir avukat sıfatıyla müdahil olmasına rağmen, ihtilaf konusu olayların gerçekleșmediğini kaydetmektedir (
aksi yönde bir karar için
(
a contrario)
bk.
François/Fransa
, No. 26690/11, § 53, 23 Nisan 2015). Bașvuran, 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüșleri Hakkındaki Kanun kapsamında hapis cezasıyla cezalandırılan fiiller sebebiyle suçlandığı gerekçesiyle, hâkim önüne çıkarılması amacıyla yakalanmıștır. Dolayısıyla, ihtilaf konusu özgürlükten yoksun bırakma, Sözleșme’nin 5. maddesinin 1. fıkrasının c) bendi alanına girmektedir.
Bașvuranın iș yerine giderken yakalandığı iddiası doğru ise, dosyadaki unsurların bu iddiayı hiçbir șekilde desteklemeye imkân sağlamadığının tespit edilmesi gerekir. Mahkeme ayrıca, bașvuranın yakalanmasına iç hukukta itiraz etmemesi nedeniyle, -zira, ilgilinin șikâyeti yalnızca, yakalanmasından değil, gözaltına alınmasından sorumlu olan polis memurunun, özellikle așağılayıcı muamele iddialarıyla ilgili olarak, ceza sorumluluğunun tespit edilmesini amaçlamaktadır- ilgilinin göstericiler arasında yer aldığının değerlendirilmesinin gerekli olduğunu kaydetmektedir. Bașvuran hakkında kovușturmaya yer olmadığına dair karar verilmiș olması, ilgilinin sorgulanmasına neden olan șüphelerin makul niteliğini hiçbir șekilde değiștirmemektedir (bk., aynı anlamda,
Strati /Türkiye
, No. 16082/90, § 89, 22 Eylül 2009). Mahkeme, bașvuranın avukat statüsünü ileri sürmesi nedeniyle, Türk hukukuna göre, avukatların görevlerini yerine getirme haricinde, ișlenen suçlar için kamu hukuku rejimine tabi olduğunu kaydetmektedir. Böylelikle, Mahkeme bașvuranın maruz kaldığı özgürlükten yoksun bırakılmanın, “yasal yollara” göre meydana geldiği sonucuna varmıștır.
Sonuç olarak, Mahkeme, dosyadaki unsurlarda hiçbir keyfilik görünümünün bulunmadığını tespit etmektedir. Bașvuran, Cumhuriyet savcısı tarafından dinlenmeden önce, yalnızca birkaç saat boyunca karakolda tutulmuștur; bașvuran hemen dinlendikten sonra serbest bırakılmıștır. Dosya incelemesinde, bu tedbir süresinin, izlenen meșru amaca ulașması için gerekli sürenin așıldığını düșündürebilecek hiçbir unsur bulunmadığı tespit edilmiștir. Bu bağlamda, Mahkeme, karakolun ișleyișinden ayrılmaz olan özellikle tutulan bir kișinin dinlenmesinin, polis karakoluna varır varılmaz yapılamayacağı anlamına gelebilecek kısıtlamaların farkındadır. Böylece, Mahkeme, tutulan bir kișinin dinlenmesinden ve muhtemel olarak serbest bırakılmasından önce, mutlaka gerekli olan belirli kısa bir sürenin geçtiğini kabul edebilmektedir (
Ursulet/Fransa
(kk.), No. 56825/13, § 49, 8 Mart 2016). Somut olayda, Mahkeme, önemli sayıda göstericinin yakalandığını ve bașvuran ile eș zamanlı olarak karakola götürüldüğünü kaydetmektedir.
Mahkeme, yukarıda belirtilenleri dikkate alarak, somut olayın koșullarında, bașvuranın Sözleșme’nin 5. maddesinin 1. fıkrasında izlenen meșru amaç uyarınca, özgürlüğünden yoksun bırakıldığı kanaatine varmaktadır. Sonuç olarak, bu șikâyet açıkça dayanaktan yoksundur ve Sözleșme’nin 35. maddesinin 3. fıkrasının a) bendi ve 4. fıkrası uyarınca reddedilmelidir.
Bașvuranın yakalanmasının nedenlerinden bilgi edinmediğinden ve hemen serbest bırakılmadığından veya hâkim önüne çıkarılmadığından șikâyet etmesi nedeniyle, ilgili tarafından sunulduğu șekliyle bu șikâyetleri incelemiștir. Mahkeme, sahip olduğu bütün unsurlar ıșığında, Sözleșme tarafından güvence altına alınan hak ve özgürlüklerin ihlal edildiğine dair hiçbir görünüm tespit etmemektedir; dolayısıyla bu șikâyetler açıkça dayanaktan yoksundur ve Sözleșme’nin 35. maddesinin 3 ve 4. fıkraları uyarınca, reddedilmelidir.
Sözleșme’nin 13. Maddesine İlișkin Șikâyet
Bașvuran, Sözleșme’nin 13. maddesini ileri sürerek, kötü muamele iddialarının gerektiği gibi incelenmediğini iddia etmektedir.
Mahkeme, bașvuranın bu șikâyeti özellikle kötü muamele iddialarıyla bağlantılı olarak ileri sürdüğünü kaydetmektedir. Hâlbuki, tek bir yargıçtan olușan Mahkeme, bașvuranın șikâyetinin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle, kabul edilemez olduğuna karar vermiștir. Dolayısıyla, Mahkeme, Sözleșme’nin 13. maddesi uyarınca, savunabilir bir șikâyete sahip olmadığı kanaatine varmıștır.
Sonuç olarak, bu șikâyet açıkça dayanaktan yoksundur ve Sözleșme’nin 35. maddesinin 3. fıkrasının a) bendi ve 4.fıkrası uyarınca reddedilmelidir.
Bu gerekçelerle, Mahkeme, Oy Birliğiyle,
Bașvurunun kabul edilemez olduğuna
karar vermiștir.
İșbu karar, Fransızca dilinde tanzim edilmiș; 17 Ocak 2019 tarihinde yazılı olarak bildirilmiștir.
Hasan Bakırcı
Julia Laffranque
Bölüm Yazı İșleri Müdür Yardımcısı
Bașkan